Kognitif Perseverasyon
Cognitive Perseveration
Tanım
Bir uyaran, görev veya strateji geçerliliğini yitirmesine rağmen, zihinsel esneklik eksikliği nedeniyle aynı düşünce veya davranış kalıbının uygunsuz bir şekilde tekrarlanması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
45 yaşında bir felç sonrası inme geçiren hastaya, sorulan her yeni soruya önceki sorunun cevabıyla (örneğin 'mavi' cevabıyla) yanıt vermeye devam etmesi ve renk yerine şekil sorulduğunda bile ısrarla rengi söylemesi kognitif perseverasyonun klinik bir dışavurumudur.
Derin Analiz
Kognitif perseverasyon, öncelikle frontal lobun, özellikle de prefrontal korteksin ve dorsolateral devrelerin işlev bozukluğuna işaret eder. Yürütücü işlevlerin (executive functions) alt bileşeni olan set-shifting (zihinsel set değiştirme) ve inhibisyon (baskılama) yetersizliğinden kaynaklanır. Birey, çevreden gelen yeni geri bildirimlere uyum sağlayamaz; bu durum Wisconsin Kart Eşleştirme Testi (WCST) gibi nöropsikolojik testlerde kural değiştiği halde eski kurala göre kart eşleştirmeye devam etme şeklinde net bir şekilde gözlemlenir. Nörobiyolojik düzeyde, dopaminerjik yolaklardaki dengesizlikler ve kortikostriatal devrelerdeki aksamalar bu katı düşünce döngülerinin sürdürülmesine zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'perseverare' (sebat etmek, sürdürmek) fiilinden türetilmiş olup, 'per-' (tamamen) ve 'severus' (ciddi, katı) köklerine dayanır.
Karıştırmayın
Obsesyon (istenmeyen, tekrarlayıcı düşüncelerdir ancak perseverasyon bir eylem veya zihinsel setin motor/bilişsel düzeyde takılıp kalmasıdır); Ruminasyon (geçmişteki olaylar üzerine döngüsel olarak düşünme sürecidir, perseverasyon ise anlık bir görevi veya uyaranı aşamamadır).