Kötüleşme Etkisi
Deterioration Effect
Tanım
Psikoterapi müdahaleleri sonrasında bireyin ruhsal işlevselliğinde, terapi sürecine başlamadan önceki durumuna kıyasla görülen olumsuz gerileme veya iatrojenik kötüleşmedir.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluk tanısıyla bilişsel davranışçı terapi almaya başlayan bir danışanın, terapistinin erken evrede zorlaycı maruz bırakma teknikleri uygulaması sonucu baş etme mekanizmalarının çökmesi ve anksiyete düzeyinin tedavi öncesine göre katbekat artması kötüleşme etkisine klinik bir örnektir.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikoterapi araştırmalarında, tedavi sürecinin her zaman iyileştirici olmadığı gerçeği üzerine kurulan kritik bir olgudur. İatrojenik etki olarak da değerlendirilen bu durum; terapist ile danışan arasındaki uyumsuzluk (alliance rupture), yanlış uygulanan teknikler, erken dönem travmaların prematüre bir şekilde deşarj edilmesi veya savunma mekanizmalarının erken çözülmesi sonucu ortaya çıkabilir. Ampirik çalışmalar, vakaların yaklaşık %5 ila %10'unda terapötik kazanç yerine belirgin bir semptomatik veya işlevsel bozulma yaşandığını göstermektedir. Bu olgu, psikoterapinin potansiyel risklerinin ve zarar vermeme (non-maleficence) ilkesinin klinik pratikteki sınırlarını belirler.
Etimoloji
Latince 'deterior' (daha kötü duruma gelmek, bozulmak) kökünden türetilmiş olup, Latince 'deterrius' kelimesine dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Tedavi direnci (treatment resistance) ile sıklıkla karıştırılır; tedavi direnci hastanın mevcut müdahalelere yanıt vermemesi durumu iken, kötüleşme etkisi terapinin doğrudan ya da dolaylı bir sonucu olarak bireyin gerileme yaşamasıdır.