Kriter Temelli İçerik Analizi
CBCA
Tanım
İddia edilen anıların, özellikle de çocuk istismarı vakalarında, gerçek deneyime dayanıp dayanmadığını değerlendirmek için kullanılan yapılandırılmış bir adli ifade analizi yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş yaşındaki bir çocuğun cinsel istismar iddiasıyla ilgili adli görüşmesi video kaydına alınır ve metne dökülür. Adli psikolog, metni CBCA kriterlerine göre inceler. Metinde, çocuğun kurgulayamayacağı türden spontane detayların, beklenmeyen olayların ve failin söylediği spesifik repliklerin ('...bana bunu anneme söylersem bir daha oyuncak alamayacağımı söyledi') yer alması, 'bağlamsal gömülme' ve 'yeniden üretilen konuşmalar' kriterleri açısından yüksek puan alır ve ifadenin gerçek yaşantıya dayanma olasılığını güçlendirir.
Derin Analiz
Kriter Temelli İçerik Analizi (CBCA), adli psikoloji ve gelişim psikolojisi kesişim kümesinde yer alan 'İfade Geçerliliği Değerlendirmesi'nin (Statement Validity Assessment - SVA) en temel bileşenidir. Yöntem, temel olarak Max Steller ve Günter Köhnken tarafından geliştirilmiştir. Mantıksal temel, gerçekte yaşanmış olaylara ait anıların, hayal edilen veya kurgulanan anılara kıyasla niteliksel olarak farklı özellikler barındırdığı hipotezine dayanır. CBCA, 19 spesifik kriteri içeren bir değerlendirme listesi (Criteria-based Content Analysis list) kullanır. Bu kriterler genel karakteristikler (örn: mantıksal tutarlılık, yapısal dezorganize olma), özel detaylar (örn: bağlamsal gömülme, etkileşimlerin yeniden üretimi), motivasyonel detaylar (örn: kendi aleyhine ifade verme) ve suçla ilgili özel unsurlar olarak kategorize edilir. Değerlendirmeci, ifadenin bu kriterleri ne derece karşıladığını puanlar; ancak bu analiz, tek başına kesin bir 'mutlak yalan veya doğru' tespiti sunmaktan ziyade bir olasılık ve tutarlılık profili çizer.
Etimoloji
İngilizce 'Criterion-based' (kriter temelli) ve 'Content Analysis' (içerik analizi) kelimelerinin baş harflerinden oluşan akronim.
Karıştırmayın
Polygraph (Yalan Makinesi) ile sıklıkla karıştırılır; ancak CBCA fizyolojik ölçümlerle değil, tamamen ifadenin sözel ve bilişsel içeriğinin kalitatif analiziyle ilgilenir. Ayrıca, SVA'nın (İfade Geçerliliği Değerlendirmesi) tamamı yerine sadece onun bir alt aracı olan içerik analizini ifade eder.