Merkez-çevre Antagonizmi
Center–surround Antagonism
Tanım
Görsel ve somatosensoriyel nöronların alıcı alanlarında, merkez bölgesine gelen uyarımın çevre bölgesine gelen uyarım ile zıt nöral tepkiler (ateşleme hızı değişimi) tetiklediği temel bir sinirsel işleme organizasyonudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir oda duvarında yer alan beyaz bir kağıt parçasını incelediğinizi hayal edin. Kağıdın ortasına düşen ışık fotonları bir görsel korteks nöronunun 'merkez' alıcı alanını uyararak yüksek frekanslı bir ateşleme başlatırken, kağıdın sınırlarına (çevresine) düşen ışık hemen yanındaki inhibitör 'çevre' alanları tetikler. Bu sayede nöron, düz beyaz yüzeyin kendisinden ziyade kağıt ile duvar arasındaki kontrast sınırını olağanüstü bir hassasiyetle kodlar.
Derin Analiz
Nörobiyolojik düzeyde merkez-çevre antagonizmi, retinanın gangliyon hücrelerinde ve lateral genikülek çekirdekte (LGN) en net formunu bulan lateral inhibisyon (yansal baskılama) mekanizmasıyla çalışır. 'On-center / off-surround' veya 'off-center / on-surround' olarak ikiye ayrılan bu yapılar, homojen ışık dağılımlarından ziyade ışıktaki ani değişimleri ve sınırları (kontrastı) tespit etmek üzere evrimleşmiştir. Nöron, merkezden uyarıldığında depolarize olup aksiyon potansiyeli üretebilirken, çevre uyarlandığında hiperpolarize olarak sessizleşir (ya da tam tersi). Bu zıtlık hesaplaması, sinir sisteminin uniform alanları filtreleyerek uzaysal frekansları ve kenar keskinliğini maksimum düzeyde işlemesini sağlar.
Etimoloji
Latince 'centrum' [merkez] + 'circum' [çevresinde, etrafında] köklerinden türetilen 'surround', ve Yunanca 'anti-' [karşı] + 'agonistes' [yarışmacı, rakip] kelimelerinden oluşan 'antagonizm' [zıt etki, karşıtlık] terimlerinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Lateral inhibisyon ile sıklıkla karıştırılır; lateral inhibisyon bu antagonizmayı oluşturan fiziksel sinaptik mekanizmanın adıyken, merkez-çevre antagonizmi bu mekanizmanın alıcı alandaki fonksiyonel neticesidir.