Olumsuzcul Eğilim
Nay-saying
Tanım
Bireylerin, soruların içeriğine bakılmaksızın ölçeklerde sistematik olarak olumsuz yanıtlar verme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş Faktör Kişilik Envanteri'ni dolduran bir katılımcı, maddelerin içeriğini dikkatlice okuyup tartmak yerine, maddelerin ifadesinden bağımsız olarak genel bir memnuniyetsizlik veya dirençle tüm 'katılıyorum' veya 'bazen' seçeneklerini reddedip sürekli 'katılmıyorum' veya 'asla' şıkkını işaretlemesi olumsuzcul eğilimin klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Psikometri ve anket metodolojisinde önemli bir yanıt yanlılığı (response bias) türüdür. Ölçüm araçlarının geçerliliğini ve güvenilirliğini doğrudan tehdit eder. Bireyin bilişsel stilinden, uyum sağlama motivasyonunun düşüklüğünden, otoriteye karşı geliştirdiği kuşkucu tutumdan veya depresif/pesimist ruh halinden kaynaklanabilir. Yapı geçerliği analizlerinde, maddelerin yönlülüğü (ters kodlanmış maddeler) hesaba katılmazsa, bu eğilim veri setinde yapay faktörler yaratabilir ve varyansı manipüle edebilir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Yıl sonu yorgunluğu veya rastgele işaretleme (random responding) ile karıştırılabilir; ancak rastgele yanıtlamada tutarsızlık varken, olumsuzcul eğilimde sistematik bir olumsuzlama tercih edimi söz konusudur. Yea-saying (olumlucul eğilim) kavramının tam zıttıdır.