Otokinetik Etki
Autokinetic Effect
Tanım
Karanlık bir odada sabit duran tek bir ışık noktasının, görsel referans çerçevenin yokluğu nedeniyle hareket ediyor gibi algılandığı optik ve algısal bir yanılsamadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Tamamen karanlık bir laboratuvar odasında duvara yansıtılan sabit tek bir lazer noktasını izleyen katılımcılar, noktanın saniyeler içinde sağa sola veya yukarı aşağı rastgele hareket ettiğini rapor ederler. Oysa ışık kaynağı fiziksel olarak tamamen sabittir.
Derin Analiz
Otokinetik etki, insan görsel sisteminin referans noktalarından yoksun kaldığında karşılaştığı algısal belirsizliği çözme mekanizmasını inceleyen bilişsel psikoloji ve algı bilimi kavramıdır. Retina üzerinde sabit duran ışık uyarıcısının, göz kaslarının (ekstraoküler kaslar) istemsiz mikroskobik hareketleri (sakkadik tremor ve drift) nedeniyle kayması, beyin tarafından bir yer değiştirme olarak yorumlanır. Çevrede derinlik ipucu veya sabit bir çerçeve bulunmadığından, beyin hareket varsayımını bu istemsiz sinyallere dayandırır. Sosyal psikoloji bağlamında Muzafer Sherif'in çığır açan norm oluşumu deneylerinde kullanılmış; bireylerin belirsiz bir uyaran karşısında grup içinde ortak bir yargıya ve sosyal norma nasıl ulaştıklarını ampirik olarak kanıtlamıştır.
Etimoloji
Yunanca 'autos' (kendi kendine) + 'kinesis' (hareket) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; nesnenin dışsal bir kuvvet olmaksızın kendi kendine hareket ediyormuş gibi algılanmasını ifade eder.
Karıştırmayın
Göz hareketine bağlı fizyolojik nistagmus ile karıştırılabilir; nistagmus istemsiz bir göz kası refleksiyken, otokinetik etki bu refleksin beyin tarafından hareketli bir görsel algı olarak yorumlandığı üst düzey bilişsel ve algısal bir yanılsamadır.