Özdenetim
Self-control
Tanım
Kişinin dışsal ya da içsel uyarıcılara, dürtülere ve anlık arzulara karşı davranışlarını, duygularını ve fiziksel tepkilerini baskılama veya yönlendirme kapasitesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Diyabet teşhisi konmuş bir bireyin, en sevdiği tatlıyı masada gördüğünde anlık haz dürtüsünü bastırarak uzun vadeli sağlık hedefleri doğrultusunda sağlıklı gıdaya yönelmesi özdenetimin somut bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Özdenetim, bilişsel psikoloji ve nöropsikoloji bağlamında yürütücü işlevlerin (executive functions) en kritik bileşenlerinden biri olan 'inhibitory control' (baskılayıcı kontrol) mekanizmasıyla doğrudan ilişkilidir. Prefrontal korteks (özellikle ventromedial ve dorsolateral alanlar), amigdala ve bazal ganglionlar arasındaki sinaptik devreler üzerinden işler. Kısa vadeli ödüllerin (immediate gratification) reddedilip, uzun vadeli ve daha büyük kazanımların tercih edilmesini sağlar. Baumeister'ın ego tükenmesi (ego depletion) teorisine göre özdenetim sınırlı bir bilişsel kaynak havuzundan beslenir ve sürekli kullanım sonucunda geçici olarak zayıflayabilir.
Etimoloji
Latince 'se' [kendi] + 'controllum' [karşı defter, denetim kaydı] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Öz-düzenleme (self-regulation) genellikle daha geniş kapsamlı bir üst bilişsel süreci ifade ederken, özdenetim (self-control) özellikle anlık dürtülerin ve baştan çıkarıcı uyarıcıların baskılanmasına odaklanan daha dar ve spesifik bir alt bileşendir.
Keşfetmeye Devam Edin
Öz Düzenleme
Öz Düzenleme
Self-regulation
Bireyin kendi davranışlarını öz-izleme, öz-değerlendirme ve öz-pekiştirme süreçleri aracılığıyla denetleme ve yönlendirme kapasitesi.
İncele