Prootip Modeli
Prototype Model
Tanım
Bireylerin bir kategorideki üyelerin ortalama bir temsilini zihinsel olarak oluşturarak, yeni uyarıcıların o kategoriye ait olup olmadığını bu prototip üzerinden değerlendirdiğini savunan sınıflandırma teorisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kişinin zihnindeki 'köpek' prototipi; orta boy, dört ayaklı, havlayan ve tüylü bir canlıyı temsil eder. Sokakta daha önce hiç görmediği ancak bu prototipik özelliklerin büyük kısmını taşıyan küçük bir terrier cinsi köpek gördüğünde, beyin saniyenin kesirleri içinde bu hayvanı hızla 'köpek' kategorisine dahil eder.
Derin Analiz
Bilişsel psikolojide Eleanor Rosch’un öncülük ettiği kategorizasyon çalışmaları, klasik Aristotelesçi kategori tanımının (kesin sınırları olan ve gerekli-yeterli koşullarla tanımlanan) insan zihninin işleyişini açıklamada yetersiz kaldığını göstermiştir. Prototip modeli, kategorilerin merkeze doğru derecelendirilmiş tipiklik (graded structure) gösterdiğini öne sürer. Örneğin, 'kuş' kategorisi düşünüldüğünde zihne ilk gelen 'serçe' veya 'güvercin' gibi ortalama özellikleri barındıran bir prototiptir; 'penguen' ise bu prototipten uzak olduğu için periferik bir üyedir. Bilişsel sistem, her nesneyi tek tek kurallarla kıyaslamak yerine enerji tasarrufu sağlayarak prototip ile olan benzerlik derecesini (family resemblance) hesaplar ve hızlı bir karar mekanizması işletir.
Etimoloji
Yunanca 'protos' [ilk, birinci] + 'typos' [iz, mühür, örnek] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Örneklem (Exemplar) Modeli ile sıkça karıştırılır. Örneklem modelinde kategori belirli bir ortalamayla değil, kategorinin daha önce deneyimlenmiş bireysel üyelerinin zihindeki doğrudan hafıza izleriyle temsil edilir.
Keşfetmeye Devam Edin
Kategorizasyon
Kategorizasyon
Categorization
Nesnelerin, olayların, bireylerin veya deneyimlerin ortak özellikler temelinde sınıflara ayrılması ve farklı sınıflardan ayırt edilmesi bilişsel süreci.
İncele
Tipiklik Etkisi
Tipiklik Etkisi
Typicality Effect
Bireylerin, bir kategorinin tipik üyeleri hakkında, atipik (tipik olmayan) üyelerine kıyasla çok daha hızlı kategori yargıları ve sınıflandırmalar yapabilmesi bulgusu.
İncele
Aile Benzerliği
Aile Benzerliği
Family Resemblance
Bir kategorideki nesne veya olguların tümünde ortak olan tek bir özellik bulunmasa bile, birbirleriyle örtüşen ve zincirleme bağlar oluşturan ortak özellikler ağı sayesinde aynı kategori altında gruplanabilmesi durumu.
İncele