Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Sabit Eylem Kalıbı

Fixed Action Pattern (FAP)

Tanım

Klasik etolojide, bir tetikleyici uyarıcı tarafından uyarılan ve duyusal geri bildirime ihtiyaç duyulmaksızın eksiksiz bir şekilde icra edilen, genetik olarak kodlanmış, türe özgü kalıplaşmış davranış dizisi.

Örnek Vaka / Uygulama

Gri kazların yumurta yuvarlama davranışı klasik bir örnektir. Kuluçka yuvasının dışına yuvarlanan bir yumurtayı gören kaz, boynunu uzatarak yumurtayı gagasıyla yuvaya doğru iter. Eğer bu işlem sırasında yumurta kazın gagasından alınırsa, kaz boş gagasıyla aynı yumurta yuvarlama motor hareketini eksiksiz tamamlamaya devam eder.

Derin Analiz

Sabit eylem kalıbı (FAP), organizmanın doğuştan getirdiği, öğrenme süreçlerinden bağımsız ve belirli bir uyarıcı (releaser veya sign stimulus) ile aktive edilen motor programlardır. Başlatıldıktan sonra çevresel geri bildirim dursa bile yarıda kesilmeden sonuna kadar sürdürülmesi, bu davranışların altındaki nöral devrenin otomatize doğasını gösterir. Modern etolojide, bu kalıpların mutlak olarak 'sabit' olmadığı, bireysel deneyimlerle esneklik gösterebildiği anlaşıldığından 'modal eylem kalıbı' (MAP) terimi daha baskın olarak kullanılmaktadır.

Etimoloji

İngilizce 'fixed' (sabit, değiştirilemez), 'action' (eylem, hareket) ve 'pattern' (kalıp, örüntü) sözcüklerinin birleşiminden oluşur. Etoloji literatüründe klasik dönemde Konrad Lorenz ve Nikolaas Tinbergen tarafından kavramsallaştırılmıştır.

Karıştırmayın

Refleks ile karıştırılabilir; ancak refleksler tek bir kasın ya da basit bir eklemin anlık tepkisiyken, sabit eylem kalıbı karmaşık, çok aşamalı ve bir dizi motor eylemi içeren bütüncül bir davranış zinciridir.