Sakatlığa Ayarlanmış Yaşam Yılları (dalys)
Disability Adjusted Life Years (dalys)
Tanım
Bir hastalığın veya yaralanmanın, erken ölüm ve sakatlıkla kaybedilen sağlıklı yaşam yılları üzerindeki kümülatif etkisini ölçen epidemiyolojik bir bileşik indeks.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısı almış bir bireyin erken ölüm riski düşük görünse de, hastalığın erken yaşta başlaması ve işlevsellikte yarattığı kronik kayıp, yüksek bir DALY skoru üretir; bu da halk sağlığı planlayıcılarına kaynak tahsisinde rehberlik eder.
Derin Analiz
Halk sağlığı ve sağlık ekonomisinde kullanılan bu metrik, iki temel bileşenin toplamından oluşur: Erken ölümler nedeniyle kaybedilen yaşam yılları (YLL - Years of Life Lost) ve engellilikle yaşanan sürelerin ağırlıklandırılmış kaybı (YLD - Years Lived with Disability). Bir DALY, ideal olarak tamamen sağlıklı bir yaşamın bir tam yılının kaybına eşdeğerdir. Nöropsikiyatrik bozukluklar, majör depresyon ve demans gibi durumlar mortalite oranları düşük olsa dahi yüksek YLD değerleri nedeniyle toplam DALY skorlarında en üst sıralarda yer alır.
Etimoloji
İngilizce 'disability' (sakatlık/yetersizlik) + 'adjusted' (ayarlanmış) + 'life years' (yaşam yılları) kelimelerinin akronimidir; ilk olarak 1990'lardaki Küresel Hastalık Yükü çalışmasında epidemiolojik bir metrik olarak türetilmiştir.
Karıştırmayın
QALYs (Quality-Adjusted Life Years) ile sıkça karıştırılır; QALYs sağlık müdahalelerinin kazandırdığı faydayı ve yaşam kalitesini ölçerken, DALYs doğrudan hastalık yükünü ve kaybedilen sağlığı quantified eder.