Tat Kaliteleri
Gustatory Qualities
Tanım
İnsan duyusal sisteminin algılayabildiği tat duyularının tamamı; tatlı, tuzlu, umami, ekşi ve acı olmak üzere temel kategorilere ayrılan duyusal spektrum.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir nöroloji muayenesinde, altmış yaşındaki bir hastanın influenza benzeri bir enfeksiyon sonrası tat kaybı (ageusia) yaşadığı iddia edilmektedir. Hekim, hastanın beş temel tat kalitesini (sakaroz için tatlı, sodyum klorür için tuzlu, sitrik asit için ekşi, kinin için acı ve monosodyum glutamat için umami) solüsyonlar yardımıyla dilin farklı bölgelerinde test ederek periferik sinir hasarını veya kortikal entegrasyon bozukluğunu izole eder.
Derin Analiz
Tat kaliteleri, periferik gustatuar reseptörlerin (tat tomurcukları) kimyasal molekülleri algılayıp bu sinyalleri afferent cranial sinirler (VII, IX, X) aracılığıyla beyin sapına (soliter traktus nükleusu) ve oradan talamus üzerinden primer gustatuar kortekse (insula ve frontal operkulum) iletmesiyle oluşan multidisipliner bir algı sürecidir. Tat duyusu (gustation), koku duyusu (olfaction) ve trigeminal dokunsal girdilerle (texture, temperature) birleşerek 'lezzet' (flavor) algısını oluşturur. Evrimsel olarak, tatlı ve umami enerji kaynaklarını (karbonhidrat ve protein) işaret ederken, ekşi bozulmuş gıdaları, acı ise potansiyel toksinleri ve zehirleri ikaz eden hayatta kalma mekanizmaları olarak şekillenmiştir.
Etimoloji
Latince 'gustare' (tatmak, yemek) fiilinden türetilen 'gustatorius' sıfatı ve Yunanca 'qualitas' (nitelik, özellik) kökünün birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Lezzet (Flavor) kavramıyla sıklıkla karıştırılır. Lezzet, tat kalitelerinin retronazal koku, dokunma ve ısı duyumlarıyla entegre olmuş bütüncül beyin çıktısıdır; tat kaliteleri ise dildeki reseptörlerin doğrudan kimyasal uyarımlarla saptadığı temel duyulardır.