Toplumsal Cinsiyet Yanlılığı
Gender Bias
Tanım
Bireylere yalnızca cinsiyetleri temelinde atfedilen kalıp yargılar, önyargılar ve bu doğrultuda sergilenen sistematik farklı muameleler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
İşe alım sürecinde, aynı niteliklere ve özgeçmişe sahip iki adaydan erkek olanın 'iddialı ve lider vasıflı', kadın olanın ise 'fazla baskın veya geçimsiz' olarak değerlendirilmesi ve bu bilişsel filtre nedeniyle kadının pozisyondan mahrum bırakılması.
Derin Analiz
Toplumsal cinsiyet yanlılığı, hem bilişsel psikolojideki sezgisel karar alma süreçlerinin (heuristics) hem de sosyalleşme süreçlerinin kesişim kümesinde yer alır. Bilişsel düzeyde, zihnin karmaşık sosyal dünyayı kategorize etme eğiliminin bir ürünü olarak ortaya çıkar; şemalar, belirli rolleri belirli cinsiyetlerle eşleştirir (örneğin, erkekleri liderlik veya analitik alanlarla, kadınları ise bakım ve duygusal emek alanlarıyla özdeşleştirmek). Bu durum, klinik değerlendirmelerde, psikodiagnostik süreçlerde ve hukuki/akademik atıflarda örtük (implicit) önyargılar şeklinde kendini gösterir. Dilsel kullanımda (örneğin evrensel insan gruplarından bahsederken eril zamirlerin varsayılan olarak seçilmesi) hem düşünce yapısını yansıtır hem de bu yapıyı yeniden üretir.
Etimoloji
İngilizce 'gender' (Fransızca 'genre', Latince 'genus' [tür, soy] kökünden) ve 'bias' (Eski Provençal 'biais' [eğim, çarpıklık] kelimesinden) terimlerinin birleşiminden oluşan, bilişsel asimetriyi ifade eden bir sosyokültürel yapı.
Karıştırmayın
Cinsiyetçilik (sexism) ile sıklıkla karıştırılır; cinsiyetçilik daha çok açık düşmanlık veya hiyerarşik üstünlük iddialarını içerirken, toplumsal cinsiyet yanlılığı genellikle farkında olmadan işletilen bilişsel çarpıtmaları ve kalıp yargıları kapsar.