Üreme Hakları
Reproductive Rights
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan bir klinik psikolog veya sosyal hizmet uzmanının, istenmeyen gebelik veya travmatik düşük öyküsü olan bir danışana yaklaşırken, danışanın kendi bedenine dair karar verme özerkliğini desteklemesi, dışsal baskılardan arındırılmış bilgilendirilmiş onam (informed consent) ilkelerini işletmesi bu kavramın pratik yansımasıdır.
Derin Analiz
Üreme hakları, klinik psikoloji, halk sağlığı ve hukukun kesişim kümesinde yer alır. Bireyin beden bütünlüğü, özerk karar verme kapasitesi ve psikolojik iyi oluş hali ile doğrudan ilişkilidir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Birleşmiş Milletler (BM) çerçevesinde tanımlanan bu haklar; güvenilir kontrasepsiyona erişim, aile planlaması, güvenli ve yasal gebelik sonlandırma hizmetleri, cinsiyet ve üreme sağlığı eğitimi ile zorla kısırlaştırma veya zorla doğurtturma gibi insan onuruna aykırı uygulamalardan korunmayı kapsar. Psikolojik açıdan, üreme özerkliği, bireyin yaşam yolu üzerinde kontrol sahibi olmasının (internal kontrol odağı) ve öz-yeterliliğin temel belirleyicisidir; bu hakların kısıtlanması ise travma, anksiyete bozuklukları ve majör depresif belirtiler için zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Latince 're-+' (yeniden) + 'producere' (üretmek, meydana getirmek) fiilinden türetilen 'reproductive' sıfatı ile hak kavramını belirten 'rights' sözcüğünün birleşiminden oluşan bir hukuk, insan hakları ve halk sağlığı terminolojisidir.
Karıştırmayın
Cinsel sağlık (genellikle enfeksiyonların önlenmesi ve cinsel haz/işlevsellik odaklıdır) ve sadece nüfus planlaması politikaları (devlet odaklı demografik müdahaleler) ile karıştırılır; oysa üreme hakları devlet odaklı değil, tamamen birey odaklı insan hakları temellidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilgilendirilmiş Onam
Bilgilendirilmiş Onam
İnformed Consent
Bir bireyin, tıbbi bir müdahalenin veya araştırmanın doğasını, risklerini, faydalarını ve alternatiflerini tam olarak kavradıktan sonra, hiçbir baskı altında kalmaksızın verdiği özgür ve iradi onay süreci.
İncele