Kontrol Odağı
Locus Of Control
Tanım
Bireylerin yaşamlarında gerçekleşen olayların sonuçlarını kendi çaba ve niteliklerine mi yoksa dışsal güçlere mi bağladıklarını belirleyen temel motivasyonel yönelim yapılaşmasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir iş mülakatında başarısız olan iki adaydan içsel kontrol odağına sahip olanı eksik becerilerini analiz edip hazırlık sürecini gözden geçirirken, dışsal kontrol odağına sahip olan aday mülakat mülakatçının önyargılı olduğunu veya şansının yaver gitmediğini düşünerek motivasyonunu yitirir.
Derin Analiz
Kişilik psikolojisi ve sosyal öğrenme kuramının merkezinde yer alan kontrol odağı, iki kutuplu bir süreklilik arz eder. İçsel kontrol odağına sahip bireyler, başarı ve başarısızlıkları öz-yeterlilik, çaba ve bireysel sorumluluk ekseninde değerlendirirken; dışsal kontrol odağı eğilimi gösterenler kader, şans, güçlü diğerleri veya çevresel engeller gibi denetim dışı faktörlere atfederler. Bu bilişsel atfetme biçimi, stresle başa çıkma stratejilerini, akademik başarıyı, örgütsel davranışları ve psikopatoloji geliştirme riskini doğrudan modüle eder.
Etimoloji
Latince 'locus' [yer, konum] ve 'controllum' [karşı defter tutma, denetim] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Julian Rotter tarafından 1954 yılında sosyal öğrenme kuramı çerçevesinde psikoloji literatürüne kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Öz-yeterlilik (self-efficacy) kavramı ile sıkça karıştırılır. Öz-yeterlilik belirli bir görevi yerine getirme kapasitesine ilişkin inanç iken, kontrol odağı eylemlerin sonuçları ile bu sonuçları üreten nedenler arasındaki genel nedensellik ilişkisidir.