Verilen-yeni Ayrımı
Given–new Distinction
Tanım
Bir cümle veya sözel yapıda, dinleyicinin zaten bildiği ya da bağlamdan çıkarabileceği bilgiler ile ilk kez aktarılan yeni bilgiler arasında yapılan dilbilimsel ayrım.
Örnek Vaka / Uygulama
'Dün gece eve hırsız girdi. Hırsız bütün altınları alıp kaçmış.' cümlesinde ilk cümlede geçen 'hırsız' kelimesi artık dinleyici için 'verilen' (given) bilgi haline gelmiştir; ikinci cümlede ise bu bilgiye atıf yapılırken definite article (belirtme eki/tanımlık) veya zamir kullanılır ya da vurgu yeni bilgiye kaydırılır.
Derin Analiz
Edimbilim ve söylem analizinde verilen-yeni ayrımı, iletişimcilerin ortak zemin (common ground) varsayımlarını nasıl yapılandırdığını inceler. Konuşmacı veya yazar, alıcının zihinsel modelindeki mevcut bilgiyi ('verilen') ile yeni entegre edilecek bilgiyi ('yeni') ayırt ederken sözdizimsel düzenlemelere, vurguya ve tonlamaya başvurur. Örneğin, İngilizce veya Türkçe gibi dillerde tema (topic) genellikle cümle başında verilen bilgiyi taşırken, odak (focus) yeni bilgiyi yüklem çevresinde veya cümle sonuna doğru barındırır. Bu bilişsel ekonomi, işitsel veya yazılı girdinin işlenme maliyetini (processing cost) minimize eder ve çalışma belleği üzerindeki yükü dengeler.
Etimoloji
İngilizce 'given' (verilen, bilinen) ve 'new' (yeni) sözcükleri ile 'distinction' (ayrım, fark) terimlerinin birleşiminden oluşan, pragmatik ve söylem çözümlemesi kökenli bir dilbilimsel kavramdır.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Söylem Çözümlemesi
Söylem Çözümlemesi
Discourse Analysis
Tek bir cümlenin ötesine geçen konuşma, anlatı ve yazılı metin yapılarını inceleyen, dilin bağlam içindeki işlevini ve toplumsal anlam üretimini araştıran nitel bir araştırma yöntemidir.
İncele
Edimbilim
Edimbilim
Pragmatics
Dilin biçimsel ve yapısal özelliklerinden ziyade, bağlam içindeki işlevsel iletişim özelliklerini ve kullanıcıların niyet ile perspektiflerini inceleyen dilbilim ve bilişsel bilim dalıdır.
İncele