Yanlış Analoji
False Analogy
Tanım
İki nesne veya olgunun yalnızca tek bir ortak özelliğine dayanarak, diğer tüm yönleriyle de aynı oldukları yönünde kurulan geçersiz tümevarımsal çıkarımdır.
Örnek Vaka / Uygulama
'Çalışanlar birer çiviye benzer; onları yerinde tutmak için sürekli kafalarına vurmanız gerekir.' argümanı klasik bir yanlış analojidir. İnsan psikolojisi ve motivasyonu ile cansız bir nesne olan çivinin fiziksel tepkileri arasında yapısal hiçbir analojik bağ yoktur, ancak otoriter yönetim biçimlerini meşrulaştırmak için bu hatalı kıyas sıklıkla kullanılır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve argümantasyon analizinde yanlış analoji, zihnin kategorizasyon süreçlerindeki kestirme yolların (heuristics) yarattığı sistematik bir akıl yürütme hatasıdır. Birey, aşina olduğu bir sistemin özelliklerini (örneğin donanım-yazılım ayrımı), henüz tam olarak çözemediği karmaşık bir başka sisteme (örneğin insan zihni ve nöronal ağlar) doğrudan uyarlayarak indirgemeci bir hataya düşer. İstatistiki ve mantıksal düzeyde, karşılaştırılan iki olgu arasındaki varyansın kaynağı olan temel değişkenler göz ardı edilir; bu durum argümanın geçerliliğini (validity) tamamen düşürür.
Etimoloji
Latince 'analogia' [orantı, benzerlik] sözcüğünden türetilmiş olup, 'false' (yanıltıcı/hatalı) sıfatıyla birleşerek mantıksal formsuzluğu ifade eder.
Karıştırmayın
Hatalı genelleme (hasty generalization) ve kaygan zemin safsatası (slippery slope) ile sıklıkla karıştırılır. Hatalı genellemede yetersiz örneklemden sonuca gidilirken, yanlış analojide tamamen farklı iki alan arasında kusurlu bir eşleştirme yapılır.