Yanlış Enformasyon Etkisi
Misinformation Effect
Tanım
Bireylerin, orijinal olayın ardından maruz kaldıkları yanlış bilgileri, kendi anılarına entegre ederek olayları hatalı hatırlaması olgusudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir trafik kazasına şahit olan bir bireye, sorgu esnasında 'Kırmızı ışıkta geçen yeşil araba ne kadar hızlıydı?' yerine 'Araba dur tabelasını geçtikten sonra ne kadar hızlıydı?' şeklinde (aslında orada dur tabelası yokken) sorulması sonucunda, bireyin sonraki hatırlamalarında hayali bir dur tabelasını zihninde 'gerçekleşmiş' olarak kodlaması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve epizodik bellek literatürünün temel taşlarından biri olan yanlış enformasyon etkisi, insan belleğinin video kaydedici gibi çalışmadığını, aksine yeniden yapılandırıcı (reconstructive) bir nitelik taşıdığını kanıtlar. Elizabeth Loftus'un öncülük ettiği çalışmalar, kodlama ile geri çağırma arasındaki süreçte dışsal yönlendirmelerin (örneğin telkin edici sorular veya olay sonrası edinilen yanlış veriler) orijinal bellek izini zayıflatabildiğini, üzerine yazabildiğini ya da orijinal enformasyonla yanlış verinin zihinsel olarak harmanlanmasına yol açabildiğini göstermiştir. Bu durum, özellikle adli psikolojide ve tanık ifadelerinin güvenilirliğinde kritik bir zaafiyet alanı oluşturur.
Etimoloji
Latince 'mis-' (yanlış, hatalı) ve 'informare' (şekillendirmek, bilgilendirmek) köklerinden türetilmiş olup, belleğin sonradan gelen yanıltıcı verilerle biçimlenmesini ifade eder.
Karıştırmayın
Kaynak izleme hatası (source monitoring error) ile sıklıkla karıştırılır; kaynak izleme hatası bilginin kaynağını yanlış hatırlamayı kapsarken, yanlış enformasyon etkisi dışsal bir uyaranın doğrudan belleğin içeriğini manipüle etmesini veya değiştirmesini ifade eder.