Yapay Bozukluk
Factitious Disorder
Tanım
Bireyin, dışsal bir kazanç (maddi çıkar, yasal kurtuluş vb.) amacı gütmeksizin, yalnızca hasta rolünü benimsemek amacıyla fiziksel veya psikolojik belirtileri kasıtlı olarak uydurması, üretmesi veya abartmasıyla karakterize ruhsal bozukluk.
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşındaki bir hastanın, defalarca acil servislere şiddetli karın ağrısı ve hematüri şikayetiyle başvurması, yapılan invaziv tetkiklerde idrarına kasıtlı olarak kan karıştırıldığının saptanması ve hastanın tıbbi prosedürlere maruz kalmaktan yoğun bir ikincil haz ve tatmin duyduğunun psikiyatrik konsültasyonla ortaya çıkması.
Derin Analiz
Klinik psikiyatri bağlamında yapay bozukluk, hastanın bilinçli bir sahtekarlıkla semptom üretmesi ancak bu davranışı arkasında mantıksal bir dışsal ödül olmaksızın, sadece 'hasta rolü' (sick role) oynamak ve tıbbi ilgi görmek için sergilemesiyle simülasyondan (malingering) ayrılır. DSM-5 ve DSM-5-TR sınıflandırmasında tablo iki alt tipe ayrılır: Kendine yüklenen yapay bozukluk (factitious disorder imposed on self) ve başkasına yüklenen yapay bozukluk (factitious disorder imposed on another - eski adıyla Münchhausen sendromu by proxy). Vaka, idrar örneklerini kontamine etmekten cerrahi yaralanmalar indüklemeye kadar varan tehlikeli manipülasyonlar yapabilir. Altta yatan psikodinamik süreçler genellikle derin kişilik örgütlenme sorunları, erken dönem bağlanma travmaları ve kimlik defisitleriyle ilgilidir.
Etimoloji
Latince 'factītius' [yapay, suni, insan yapımı] kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Simülasyon (malingering) ile sıkça karıştırılır; simülasyonda dışsal bir kazanç (para, ceza infazından kaçınma vb.) varken, yapay bozuklukta tek amaç hasta rolünü üstlenmektir. Somatik belirti bozukluğundan ise belirtilerin bilinçli ve kasıtlı olarak üretilmesiyle ayrılır.