Yaşam Boyu Gelişim Perspektifi
Lifespan Perspective
Tanım
İnsan gelişiminin döllenmeden ölüme kadar durmaksızın devam eden, çok boyutlu, çok yönlü ve yaşam boyu plastisite gösteren dinamik bir süreç olduğunu savunan teorik çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
70 yaşındaki emekli bir matematik öğretmeninin yeni bir yabancı dil öğrenmeye başlaması ve bu süreçte eski dilbilgisi becerilerindeki (akışkan zeka gerilemesine rağmen) kristalize bilgi ve stratejik telafi mekanizmaları sayesinde başarılı olması, yaşam boyu gelişim perspektifinin çok yönlü ve plastisite ilkelerini somutlaştırır.
Derin Analiz
Gelişim psikolojisinde Paul Baltes ve meslektaşları tarafından formüle edilen bu yaklaşım, ontogenetik gelişimin sadece çocukluk ve ergenlik dönemleriyle sınırlı olmadığını, yetişkinlik ve yaşlılık evrelerinde de aktif bir şekilde sürdüğünü öne sürer. Paradigmanın temel dayanakları üç ana aks üzerindedir: Gelişimin ömür boyu sürmesi, kazanç ve kayıpların eş zamanlı olarak (multidirectional) var olması ve bireysel davranış kalıplarının çevresel ve deneyimsel girdilerle değiştirilebilir olması (plasticity). Nörobiyolojik düzeyde bu durum, sinaptik budanma ve nöroplastisitenin yaşlılık evresinde dahi azalarak da olsa devam ettiğini, bilişsel rezervlerin yaşantı zenginliği ile aktive edilebileceğini gösterir.
Etimoloji
İngilizce 'life' [yaşam] + 'span' [süre, aralık] ve Latince 'perspectiva' [açıdan bakmak, görünüm] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Gelişimsel aşama teorileriyle (örn. Piaget veya Erikson'un yaşa bağlı kesin evreleri) karıştırılır; ancak yaşam boyu perspektifi, gelişimin çizgisel olmadığını, kesintiler, eş zamanlı gerileme ve ilerlemeler barındırdığını savunur.