Aldatma Araştırması
Deception Research
Tanım
Katılımcıların araştırmanın gerçek amacından bilinçli olarak saptırıldığı veya yanıltıldığı, böylece sosyal istenirlik ve talep özelliklerinin kontrol altına alınmaya çalışıldığı deneysel yöntem.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir sosyal psikolog, katılımcıların işe alım süreçlerindeki cinsiyet önyargılarını ölçmek istemektedir. Doğrudan 'Cinsiyetçi misiniz?' diye sormak yerine, özgeçmişlerin tamamen aynı olduğu ancak sadece isimlerin (Ahmet ve Ayşe) değiştirildiği iki senaryoyu katılımcılara sunar ve onları çalışmanın bir 'bellek testi' olduğuna inandırır. Katılımcıların adayları işe alma eğilimleri üzerinden örtük cinsiyet önyargıları analiz edilir.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve sosyal psikolojide, insan davranışının ekolojik geçerliliğini korumak ve katılımcı önyargılarını (demand characteristics) bypass etmek adına kritik bir metodolojidir. Katılımcılar araştırmanın hipotezini önceden bildiklerinde, gerçek tutumlarını maskeleme veya araştırmacının beklentilerini karşılama eğilimi (Hawthorne etkisi benzeri bir dinamik) gösterirler. Bu durumu nötralize etmek için aktif veya pasif yanıltma teknikleri kullanılır. Ancak bu yaklaşım, etik kurullar (IRB) tarafından sıkı denetime tabi tutulur; zira deney sonrasında mutlaka kapsamlı bir 'debriefing' (bilgilendirme ve arındırma) oturumu yapılması ve katılımcının kandırılma nedeniyle yaşadığı olası psikolojik yükün ortadan kaldırılması zorunludur.
Etimoloji
Latince 'deceptio' (aldatma, yanıltma) kelimesinden türetilmiştir; 'decipere' (tuzağa düşürmek, kandırmak) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Aktif aldatma (yanlış bilgi verme) ile pasif aldatma (eksik bilgi verme veya bilgiyi saklama) sıklıkla karıştırılır; ayrıca açık uçlu doğal gözlem yöntemlerinden metodolojik olarak tamamen farklıdır çünkü burada manipülasyon esastır.