Alışkanlık Hatası
Error Of Habituation
Tanım
Sınırlar yönteminde, uyarıcının niteliğindeki değişime rağmen deneğin önceki yargı veya tepki kalıbını eylemsel veya algısal olarak sürdürme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir işitsel algı deneyinde deneğe giderek azalan ses şiddetinde tonlar dinletilmektedir. Denek, normalde sesi artık duymaması gereken eşik değerinin altına düşülmesine rağmen, az önceki serinin yarattığı alışkanlıkla bir süre daha 'sesi duyuyorum' şeklinde rapor vermeye devam eder.
Derin Analiz
Psikofizikte ve duyusal eşik ölçümlerinde, özellikle sınırlar yöntemi (method of limits) kullanılırken karşımıza çıkan bu hata, bilişsel sistemin enerji tasarrufu ve motor otomasyon prensibiyle yakından ilişkilidir. Denek, uyaran dizisi boyunca aynı yönde (artan veya azalan) ilerlerken, eşik değerini geçmesine rağmen bir önceki denemede verdiği yanıtı vermeye devam eder. Bu durum, merkezi sinir sisteminin dinamik uyaran değişimlerine anlık adaptasyon göstermek yerine, kazanılmış motor ve algısal atalete (momentum) sığınmasından kaynaklanır. Ölçüm hatası olarak kabul edilir ve karşıt yönlü 'beklenti hatası' (error of anticipation) ile dengelenerek ortadan kaldırılmaya çalışılır.
Etimoloji
Latince 'habitus' (durum, kılık kıyafet, alışkanlık) kökünden türetilmiş olup, organizmanın tekrarlayan uyaranlar karşısında geliştirdiği otomatikleşmiş motor veya bilişsel tepki kalıbını ifade eder.
Karıştırmayın
Beklenti hatası (error of anticipation), uyarıcının değişeceğini önceden tahmin ederek eşik noktasına gelmeden erken tepki verme eğilimidir; alışkanlık hatası ise bu durumun tam tersi olarak değişimi fark etmede gecikmeyi ifade eder.