Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Alışkanlık Kazanımı

Habit Formation

Tanım

Tekrar veya koşullanma yoluyla bir davranışın otomatize edilerek düzenli ve zahmetsiz bir şekilde gerçekleştirilir hale gelmesi süreci.

Örnek Vaka / Uygulama

Her sabah işe gelir gelmez masaya oturup bilgisayarı açmadan önce kahve makinesine yürümek ve bu adımı sürekli aynı sıra ile tekrarlamak, bir süre sonra çevresel tetikleyicilerle (masaya oturma) otomatik olarak aktive olan bir alışkanlık döngüsü oluşturur.

Derin Analiz

Alışkanlık kazanımı, bilişsel yükü azaltmak için beynin bazal gangliya yapılarında (özellikle striatum) gerçekleşen nörolojik bir optimizasyon mekanizmasıdır. Süreç, duyusal bir tetikleyici (cue), otomatikleşen davranış (routine) ve sağlanan tatmin/ödül (reward) döngüsü üzerinden işler. Edimsel koşullanma ilkelerine dayanan bu süreçte, prefrontal korteksten gelen bilinçli kontrol zamanla azalır ve motor programlar subkortikal yapılara devredilir. Böylece sinaptik plastisite aracılığıyla nöral yollar güçlenir ve davranış minimum bilişsel çabayla tetiklenir hale gelir.

Etimoloji

Latince 'habitus' (durum, kılık kıyafet, edinilmiş hal) kelimesinden türetilmiş olup, davranışsal tekrar yoluyla bedensel ve zihinsel bir form kazanma sürecini ifade eder.

Karıştırmayın

Edimsel koşullanma (operant conditioning) ile sıklıkla karıştırılır; ancak edimsel koşullanma öğrenmenin genel mekanizmalarını açıklarken, alışkanlık kazanımı bu öğrenmenin davranışsal otomatizasyon ve nöral pekişme evresine odaklanır.