Ayrıcalık
Privilege
Tanım
Bireylerin veya grupların belirli sosyal kimlik aidiyetleri nedeniyle sahip oldukları, kazanılmamış toplumsal avantajlar, dokunulmazlıklar ve gizlilik hakları bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji alanında bir terapistin, hastasının paylaştığı bilgileri yasal bir zorunluluk (örneğin kendine veya başkasına zarar verme riski) olmadıkça üçüncü taraflarla paylaşmama yükümlülüğü 'gizlilik ayrıcalığı' (privilege) kapsamındadır. Sosyal psikoloji bağlamında ise, iş görüşmesine giden iki adaydan çoğunluk grubuna ait olanın isminden ötürü sistemsel bir önyargıyla karşılaşmaması ve bu durumun farkında bile olmaması yapısal ayrıcalığa örnektir.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve sosyoloji bağlamında ayrıcalık, hâkim sosyal kimlik gruplarının (örneğin ırk, cinsiyet, sınıf, yetiyse) yapısal eşitsizlikler yoluyla elde ettiği sistemli avantajları inceler. Bireyin kendi çabasıyla kazanmadığı bu durum, çoğunlukla görünmezdir ve 'görünmez sırt çantası' metaforuyla açıklanır. Klinik ve hukuki bağlamda ise 'privileged communication' (ayrıcalıklı iletişim) kavramı, hasta-terapist gizliliğini ve mahremiyetini yasal olarak koruyan profesyonel dokunulmazlığı ifade eder. Bilişsel düzeyde ise ayrıcalık, kişinin gerçeklik algısını, ötekini anlamlandırma biçimini ve empati kapasitesini doğrudan biçimlendiren bir önyargı filtresi işlevi görür.
Etimoloji
Latince 'privus' (özel, kişiye ait) ve 'lex' (yasa) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'privilegium' kökünden türetilmiştir; tarihsel olarak belirli bir kişiye veya gruba tanınan özel yasal muafiyet veya hakkı ifade eder.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyal Kimlik
Sosyal Kimlik
Social İdentity
Bireyin benlik kavramının, aileden ulusa kadar çeşitli sosyal grup ve kategorilere üyeliğinden türetilen yönü.
İncele
Önyargı
Önyargı
Prejudice
Herhangi bir nesnel deneyim veya kanıta dayanmaksızın, bir bireye ya da gruba yönelik peşinen geliştirilen olumsuz tutum ve inanç sistemi.
İncele