Basımlama

İmprinting

Tanım

Hayatın erken evrelerindeki hassas bir kritik dönemde gerçekleşen, geri döndürülemez ve deneyimle kalıcı hale gelen hızlı öğrenme ve bağlanma süreci.

Örnek Vaka / Uygulama

Yumurtadan yeni çıkmış bir grup gri kaz yavrusunun, kuluçka makinesinden çıktıktan sonra ilk gördükleri hareketli nesne olan araştırmacı Konrad Lorenz'i takip etmeleri ve başka canlılara ilgi göstermeyip yalnızca ona bağlanmaları.

Derin Analiz

Etoloji ve gelişimsel psikoloji ekseninde basımlama, klasik koşullanma veya edimsel öğrenmeden kökten ayrılan özgün bir formdur. Douglas A. Spalding'in öncülük ettiği ve Konrad Lorenz'in kaz yavruları üzerindeki çığır açan çalışmalarıyla teorik temellerine kavuşan bu mekanizma, organizmanın evrimsel olarak belirli bir uyarıcıya karşı biyolojik bir hazırlık (preparedness) durumunda olduğunu gösterir. Kritik pencere (critical period) adı verilen dar zaman aralığında çevresel uyarıcılara maruz kalma zorunluluğu vardır; bu süre zarfında kaydedilen uyarıcı (genellikle anne figürü), nöral devrelerde silinmez bir iz bırakır ve tür içi bağlanma ile cinsel yönelimin temellerini atar. İnsan gelişiminde klasik anlamda bir basımlama görülmese de, erken dönem bağlanma teorileri ve kritik dönem hipotezleri bu kök kavramdan doğrudan beslenmektedir.

Etimoloji

Almanca 'Prägung' (darbe, mühürleme, damgalama) teriminden Konrad Lorenz tarafından 1937 yılında etolojik literatüre kazandırılmış; köken olarak Latince 'imprimere' (üzerine basmak, mühürlemek) fiiline dayanmaktadır.

Karıştırmayın

Alışış (Habituation) ve klasik koşullanma ile sıklıkla karıştırılır; ancak basımlama çok daha kısa bir kritik dönemde gerçekleşir, ödül cezaya dayalı değildir ve edinildikten sonra neredeyse hiç sönmeye uğramaz.

Keşfetmeye Devam Edin

Kritik Dönem

Critical Period

Organizmanın yaşam döngüsünde, belirli çevresel uyaranlara karşı en yüksek duyarlılığa sahip olduğu ve bu pencere kaçırıldığında ilgili işlevin normal olarak kazanılamadığı hassas gelişim evresi.

İncele

Etoloji

Ethology

Hayvan davranışlarını, öncelikli olarak doğal yaşam ortamlarında evrimsel ve uyumsal bağlamda inceleyen karşılaştırmalı biyoloji alt dalıdır.

İncele

Bağlanma Kuramı

Attachment Theory

Bebekler ile birincil bakım verenleri arasında evrimsel temelli yakınlık arayışı ve duygusal bağ kurma süreçlerini inceleyen, bireyin yaşam boyu duygu düzenleme kapasitesini şekillendiren kapsamlı gelişimsel kuram.

İncele