Baskın Uyarıcı
Prepotent Stimulus
Tanım
Birden fazla uyarıcının bulunduğu bir ortamda dikkati çekme veya tepki uyandırma olasılığı diğerlerinden katbekat yüksek olan baskın uyarıcı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir caddede yürürken kulaklıkla müzik dinleyen bir bireyin, çevredeki binlerce görsel uyarıcı (binalar, tabelalar, yoldan geçen yayalar) arasında, aniden siren çalan bir ambulansın sesine veya doğrudan üzerine doğru gelen bir bisikletliye yönelmesi; bu iki uyarıcının diğerlerine kıyasla 'baskın uyarıcı' (prepotent stimulus) statüsünde olmasındandır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve davranışçılık ekolünde, dikkat mekanizmalarının ve uyarıcı hiyerarşisinin temelini oluşturur. Duyusal kayıt aşamasında paralel işleme tabi tutulan uyarıcılar arasında, fiziksel yoğunluk, yenilik, biyolojik önem veya geçmiş koşullanma geçmişi nedeniyle eşik değerini ilk aşan ve merkezi sinir sisteminin dikkat kaynaklarını bloke eden unsur olarak işlev görür. Seçici dikkat süreçlerinde alt düzey uyarıcıların ketlenmesini (inhibition) tetiklerken, motor yanıtsallık (response execution) aşamasında da öncelikli hareket planının devreye sokulmasını sağlar.
Etimoloji
Latince 'prae-' (önce, üstün) + 'potens' (güçlü, kudretli) kökünden türetilmiştir; davranışsal süreçlerde diğer uyarıcılara kıyasla hiyerarşik üstünlük kuran güç anlamını taşır.
Karıştırmayın
Ayırt edici uyarıcı (discriminative stimulus) ile karıştırılabilir; ayırt edici uyarıcı belirli bir pekiştirme tarifesinin varlığını sinyallerken, baskın uyarıcı doğrudan rekabet eden diğer uyarıcılara karşı dikkat ve tepki gücünü bastırma üstünlüğüne sahiptir.
Keşfetmeye Devam Edin
Seçici Dikkat
Seçici Dikkat
Selective Attention
Çevredeki zengin ve rekabetçi uyarıcı dizgesi arasından hedefe yönelik olanların filtrelenerek öne çıkarılması, iradesiz veya çevresel uyarıcıların ise bastırılması yetisidir.
İncele