Beklenti-araçsallık-değer Kuramı
Valence–instrumentality–expectancy Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Büyük bir teknoloji şirketinde yazılım müdürü olan Ahmet, ekibine yeni bir proje sunar. Ekip üyelerinden Can, gece gündüz çalışırsa projeyi zamanında bitirebileceğine inanmaktadır (Beklenti = Yüksek). Ancak Can, geçmiş deneyimlerinden ötürü üst yönetiminin başarılı projelere nadiren prim verdiğini, başarının yetkililerce göz ardı edildiğini düşünmektedir (Araçsallık = Düşük). Şirket yönetimi bu açığı kapatmak için performans prim sistemini şeffaflaştırır ve projeyi bitirenlere tatil ödülü koyar; ancak Can zaten yakın zamanda tatile gideceği için bu ödülün onun gözünde hiçbir çekiciliği yoktur (Değer = Düşük). Sonuç olarak, formüldeki Araçsallık ve Değer bileşenlerindeki aksaklıklar yüzünden Can'ın motivasyonel gücü sıfıra yakın seyreder ve projedeki çabası minimumda kalır.
Derin Analiz
Endüstri ve örgüt psikolojisi bağlamında Vroom tarafından geliştirilen bu bilişsel model, motivasyonun sadece içgüdüsel veya dışsal uyarıcılara bağlı olmadığını, bireyin rasyonel ve hesapçı bir zihinsel süreçle maliyet-fayda analizi yaptığını öne sürer. Kuramın matematiksel formülasyonu şu şekildedir: Motivasyonel Güç (MF) = Beklenti (E) × Araçsallık (I) × Değer (V). Bu modelin en kritik yanı, bu üç değişkenden herhangi birinin sıfır olması durumunda toplam motivasyonun da sıfırlanacağı gerçeğidir. Birey ne kadar çok çalışırsa çalışsın hedefe ulaşamayacağına inanıyorsa (düşük beklenti) veya ulaştığı hedef ödülle sonuçlanmayacaksa (düşük araçsallık) ya da sunulan ödülün kendisi için hiçbir kıymeti yoksa (düşük değer), ortaya konan çaba sönme eğilimi gösterir. Klinik ve örgütsel müdahalelerde performans düşüklüğünün kaynağını bu üç parametreden hangisinin zayıf olduğunu saptayarak çözmek analitik bir yaklaşım sunar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Herzberg'in Çift Faktör Kuramı ile sıkça karıştırılır. Maslow ve Herzberg motivasyonun 'ne' sorusuna (içerik kuramları) odaklanırken, Beklenti-Araçsallık-Değer Kuramı motivasyonun 'nasıl' işlediğini (süreç kuramı) ve bireyin bilişsel hesaplamalarını inceler.
Keşfetmeye Devam Edin
Örgütsel Adalet
Örgütsel Adalet
Organizational Justice
Çalışanların bir iş yerindeki muamelelerin, kararların ve kaynak dağılımlarının ne ölçüde adil olduğuna dair öznel algılarını ifade eden çok boyutlu bir örgütsel psikoloji yapısıdır.
İncele