Beklenti-değer Modeli
Expectancy-value Model
Tanım
Bireyin belirli bir sonuca ulaşma olasılığına dair inancı ile o sonucun kendisi için taşıdığı önemin çarpımıyla motivasyonun belirlendiğini öne süren kuramsal çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir üniversite öğrencisinin zor bir istatistik sınavına çalışırken gösterdiği çaba, bu modeli somutlaştırır. Öğrenci, dersi geçebileceğine (beklenti) ve bu dersin mezuniyet ile kariyer hedefleri için kritik bir öneme sahip olduğuna (değer) ne kadar çok inanırsa, kütüphanede geçirdiği saat ve ders çalışma motivasyonu o kadar yüksek olur. Eğer sınavı geçeceğine dair inancı tam olsa bile dersin onun için hiçbir önemi yoksa (değer sıfırsa), motivasyon oluşmaz.
Derin Analiz
Motivasyon psikolojisi ve karar kuramlarında temel bir eksen oluşturan beklenti-değer modeli, insan eyleminin rasyonel ve amaca yönelik doğasını hesaba katar. Julian Rotter'ın sosyal öğrenme kuramı ve Victor Vroom'un iş motivasyonu çalışmaları üzerine inşa edilen bu yaklaşım, davranışın yönünü ve şiddetini iki temel bileşene indirger: Beklenti (başarı olasılığı algısı) ve değer (ödülün veya hedefin öznel kıymeti). Matematiksel olarak bu iki değişken genellikle çarpımsal bir ilişki içindedir; yani bileşenlerden biri sıfıra yaklaştığında, toplam motivasyon da sıfırlanır. Bilişsel psikoloji ve eğitim bilimlerinde öğrencilerin akademik başarı yönelimlerini, kariyer seçimlerini ve sebat etme düzeylerini açıklamada güçlü bir prediktif (öngörücü) geçerliliğe sahiptir.
Etimoloji
İngilizce 'expectancy' (beklenti, Latince 'exspectare' [beklemek, gözlemek] kökünden) ve 'value' (değer, Latince 'valere' [güçlü olmak, değer taşımak] kökünden) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Öz-yeterlik (Self-efficacy) kavramıyla sıkça karıştırılır; ancak öz-yeterlik yalnızca bireyin eylemi gerçekleştirebilme kapasitesine dair inancını (beklentiyi) kapsarken, beklenti-değer modeli bu inancın yanı sıra hedefin ödül değerini de denkleme dâhil eder.