Bilişsel-duygusal Kişilik Sistemi
Cognitive–affective Personality System
Tanım
Kişiliği, durum-spesifik tetikleyicilere yanıt olarak birbirini etkileyen bilişler ve duygusal eğilimlerden oluşan karmaşık, entegre bir ağ olarak ele alan kuramsal model.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal ortamlarda yoğun kaygı yaşayan bir bireyin (A durumu), otorite figürleriyle karşılaştığında zihninde 'değersizim' şemalarının (bilişsel birim) aktifleşmesi ve buna eşlik eden çarpıntı hissiyle (duygusal eğilim) hemen ortamdan kaçması (davranışsal imza). Aynı birey, yakın arkadaşlarıyla buluştuğunda (B durumu) tamamen farklı bir bilişsel-duygusal profili devreye sokarak girişken bir tutum sergileyebilir.
Derin Analiz
Bilişsel-Duygusal Kişilik Sistemi (CAPS), geleneksel özellik (trait) kuramlarının kişiliği durağan ve durumlardan bağımsız etiketler olarak görmesini reddeder. Walter Mischel ve Yuichi Shoda'nın geliştirdiği bu model, bireyin davranış tutarlılığının 'durum-davranış imzaları' (if... then... profilleri) üzerinden okunması gerektiğini savunur. Sistem; kodlamalar, beklentiler, inançlar, duygular, hedefler ve öz-düzenleme planları gibi bilişsel-duygusal birimlerin (CAUs) karşılıklı etkileşimine dayanır. Bireyin içsel durumları ile dışsal çevresel ipuçları arasındaki non-lineer etkileşim, belirli bağlamlarda belirli davranışsal paternlerin ortaya çıkmasını tetikler.
Etimoloji
Latince 'cognitio' (bilme, tanıma) + 'affectus' (duygu, tutku) köklerinin birleşiminden türetilmiş, Walter Mischel ve Yuichi Shoda tarafından kişiliğin dinamik mimarisini açıklamak için literatüre kazandırılmış bileşik bir terimdir.
Karıştırmayın
Beş Faktör Kişilik Kuramı (Big Five); CAPS kuramı ise kişiliği durağan sıfatlar yerine bağlamsal işleme süreçleri ve bilişsel-duygusal dinamikler ağı olarak inceler.