Bilişsel İyileştirme
Cognitive Remediation
Tanım
Travmatik beyin hasarı, inme veya şizofreni gibi ciddi ruhsal bozukluklar nedeniyle bozulmuş olan dikkat ve bellek gibi nöropsikolojik işlevleri geliştirmeyi amaçlayan yapılandırılmış müdahale programı.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısı almış 28 yaşındaki bir danışan, çalışma hafızasındaki ve yürütücü işlevlerdeki kısıtlılıklar nedeniyle iş bulmakta ve sürdürmekte zorlanmaktadır. Kliniğe başvuran danışana haftada üç seans olmak üzere bilgisayar tabanlı bilişsel iyileştirme programı uygulanır. Program süresince dikkat süresini uzatma, ardışık bilgiyi saklama ve problem çözme egzersizleri kademeli olarak zorlaştırılır. Altı ayın sonunda danışanın sözel bellek skorlarında anlamlı artış görülür ve günlük görevleri planlama becerisi işlevsel düzeyde iyileşir.
Derin Analiz
Bilişsel iyileştirme, nöropsikolojik bozuklukları telafi etmek veya yeniden kazandırmak amacıyla geliştirilmiş kanıta dayalı bir rehabilitasyon stratejisidir. Temelini nöroplastisite prensiplerinden alır; yani beynin deneyimler ve sistematik pratikler yoluyla sinaptik bağlantılarını yeniden yapılandırma kapasitesine dayanır. Genellikle iki ana yaklaşımla uygulanır: restoratif (hasar gören işlevin doğrudan tekrar çalışmalarıyla güçlendirilmesi) ve telafi edici (alternatif stratejiler veya dışsal araçlar kullanarak bilişsel açığın günlük yaşamdaki işlevselliğe etkisini en aza indirmek). Şizofreni tedavisinde negatif semptomların ve sosyal işlevselliğin iyileştirilmesinde farmakolojik tedavilerden üstün veya tamamlayıcı sonuçlar sunar.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilgi, idrak] kökünden türetilen 'cognitive' sıfatı ile Latince 'remediatum' [şifa bulmak, düzeltmek, çare aramak] fiilinden gelen 'remediation' kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Bilişsel rehabilitasyon ile sıklıkla karıştırılır. Bilişsel rehabilitasyon daha geniş bir şemsiye terim olup, psikososyal uyum ve günlük yaşam aktivitelerine dönüşü de kapsarken, bilişsel iyileştirme doğrudan altta yatan bilişsel eksikliklerin (dikkat, bellek vb.) nöropsikolojik temelde düzeltilmesine odaklanır.