Bisfenol A (BPA)
Bisphenol A (BPA)
Tanım
Polikarbonat plastiklerin ve epoksi reçinelerin üretiminde kullanılan, endokrin sistem üzerinde bozucu etkiler gösterebilen sentetik bir kimyasal bileşiktir.
Örnek Vaka / Uygulama
Uzun süreli olarak BPA içeren polikarbonat bebek biberonlarından veya içme suyu mataralarından sıvı tüketen infantlarda, kimyasalın gıdaya sızması (leaching) sonucu endokrin yolla maruziyet gerçekleşir; bu durum gelişmekte olan sinir sisteminde dikkat süreçleri ve duygulanım düzenleme mekanizmaları üzerinde uzun vadeli riskler barındırır.
Derin Analiz
Bisfenol A (BPA), endokrin bozucu ajanlar sınıfına giren ve östrojen reseptörlerine bağlanarak hormonal homeostazı kesintiye uğratabilen bir ikincil metabolit kirleticidir. Nörogelişimsel süreçlerde, özellikle prenatal ve erken postnatal dönemde maruz kalınması durumunda, hipotalamik-hipofiz-adrenal (HPA) ekseni ve prefrontal korteks fonksiyonları üzerinde epigenetik değişikliklere yol açabileceği klinik ve toksikolojik çalışmalarla gösterilmiştir. Hayvan modelleri ve epidemiyolojik veriler, düşük dozlarda dahi nörotransmitter sistemlerini (özellikle dopaminerjik ve serotonerjik devreler) etkileyerek dürtü kontrolü, anksiyete benzeri davranışlar ve bilişsel esneklik üzerinde dezorganize edici sonuçlar doğurabileceğini ortaya koymaktadır.
Etimoloji
Kimyasal birleşim kökenli olup, iki adet fenol grubunun (C6H5OH) aseton ile kondenzasyonu sonucu türetilen sentetik bir organik bileşiktir.
Karıştırmayın
BPS (Bisfenol S) ve BPF (Bisfenol F) gibi yapısal benzerleri ile karıştırılır; bu alternatifler de benzer endokrin bozucu aktiviteye sahip olmalarına rağmen farklı endüstriyel polimer zincirlerinde yer alırlar.