Çok Eksenli Sınıflandırma
Multiaxial Classification
Tanım
Ruhsal bozuklukları klinik belirtilerin yanı sıra sosyal, kültürel ve işlevsel etkenler gibi birden fazla kategoride sınıflandıran tanısal yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
DSM-IV-TR döneminde ağır bir majör depresyon vakası değerlendirilirken; Eksen I'e 'Majör Depresif Bozukluk', Eksen II'ye 'Kaydedilen bir kişilik bozukluğu yok', Eksen III'e 'Hipertansiyon', Eksen IV'e 'Son dönemde iş kaybı ve boşanma' ve Eksen V'e ise GAF skoru olarak '52' (orta düzey işlevsellik bozulması) kaydedilerek bireyin yaşamının çok boyutlu bir haritası çıkarılırdı.
Derin Analiz
Çok eksenli sınıflandırma, klinik psikiyatri ve nosolojide bireyin yalnızca semptom profiliyle değil, çevresel ve psikososyal bağlamıyla birlikte bütüncül olarak değerlendirilmesini amaçlayan metodolojik bir çerçevedir. Tarihsel olarak DSM-III ile psikiyatri literatürüne girmiş; DSM-IV ve DSM-IV-TR versiyonlarında klinik bozukluklar (Eksen I), kişilik bozuklukları ve zeka gerilikleri (Eksen II), genel tıbbi durumlar (Eksen III), psikososyal ve çevresel sorunlar (Eksen IV) ile işlevselliğin genel değerlendirmesi (Eksen V - GAF) olmak üzere beş farklı eksen üzerinden yürütülmüştür. Ancak DSM-5 ile birlikte, kategorik sınırların yapaylığı, eksenler arası örtüşme problemleri ve klinik pratikteki hantallığı ortadan kaldırmak amacıyla bu sistem terk edilmiş, bunun yerine tek boyutlu ve transdiagnostik süreçleri önceleyen bir yapıya geçilmiştir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Kategorik sınıflandırma ve boyutsal (dimensional) yaklaşım ile karıştırılır. Kategorik sınıflandırma bozukluğun varlığını ya da yokluğunu ikili (binary) olarak ele alırken, çok eksenli sistem bu kategorileri farklı bağlamsal katmanlar ve boyutlarla zenginleştiren bir üst çerçevedir.