Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Çoklu Taslaklar Hipotezi

Multiple Drafts Hypothesis

Tanım

Bilinçli algının beyinde merkezi tek bir noktada (Kartezyen tiyatro) toplanmadığını, bunun yerine duyusal korteks genelinde sürekli yarışan ve revize edilen çok sayıda paralel işlenmiş taslak üzerinden yayıldığını öne süren bilişsel model.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir tenis topunun üzerinize geldiğini gördüğümüzde, beynimiz topun rengini, konumunu ve hızını farklı zamanlarda ve farklı kortikal bölgelerde işler. Eğer bilinç merkezi bir ekranda tek anlık görüntü olsaydı bu gecikmeler kafa karışıklığı yaratırdı. Ancak çoklu taslaklar hipotezine göre, beyin bu verileri eşzamanlı olarak harmanlar ve sonradan tutarlı bir hareket algısı taslağını 'kazanan' ilan ederek bilincimize sunar.

Derin Analiz

Daniel Dennett ve Marcel Kinsbourne tarafından geliştirilen bu hipotez, zihin felsefesi ile bilişsel nörobilimin kesişim kümesinde yer alır. Klasik Kartezyen materyalizm eleştirisi üzerine kurulan model, beyinde bir 'homunculus' veya 'baş gözlemci' olmadığını savunur. Duyusal girdiler sisteme girdiğinde, farklı modaliteler ve alt sistemler eşzamanlı olarak veriyi işler ve anlamlandırma girişimlerinde bulunur. Bu işlem 'taslak' metaforuyla açıklanır. Hangi taslakların 'kazanacağı' veya bilince erişeceği, zamansal ve mekansal rekabete bağlıdır. Sabit bir 'şimdi' anı veya merkezi bir bilinç sahnemiz yoktur; bilincimiz, geriye dönük zamansal çıkarımlar ve sürekli güncellenen bu taslaklar akışının ta kendisidir.

Etimoloji

İngilizce 'multiple' (çoklu, birden fazla) + 'draft' (taslak, musودة, geçici metin) + 'hypothesis' (varsayım, alt-savı) kelimelerinin birleşiminden oluşur.

Karıştırmayın

Kartezyen Tiyatro Modeli ve Küresel Çalışma Alanı Teorisi (Global Workspace Theory). Kartezyen tiyatro, bilincin beyinde izlendiği merkezî bir nokta olduğunu savunarak bu hipotezin tam zıttını iddia eder; GWT ise benzer şekilde dağıtık işlemeyi savunsa da bilinç için merkezi bir 'çalışma alanı' (tiyatro sahnesi benzeri) öngörmesiyle Dennett'ın radikal merkezsiz yaklaşımından ayrılır.

Keşfetmeye Devam Edin

Kartezyen Tiyatro

Cartesian Theater

Zihinde deneyimlerin birleştiği, merkezi bir gözlemcinin (egonun) tüm algıları perde arkasından izlediğini varsayan eleştirel bilinç metaforudur.

İncele

Bilinç

Conscious (cs)

Bireyin içsel ve dışsal çevresine dair anlık farkındalığını ve deneyimlediği algı, düşünce ve duygu akışını içeren zihinsel durum.

İncele

Küresel Çalışma Alanı Teorisi

Global Workspace Theory

Bilinçli deneyimin, beynin özelleşmiş ve bilinç dışı modüllerinde işlenen bilgilerin merkezi bir ağ üzerinden tüm sisteme küresel olarak yayılmasıyla ortaya çıktığını öne süren bilişsel model.

İncele