Dikkat Dağılabilir Konuşma
Distractible Speech
Tanım
Bireyin dışsal veya içsel uyaranlara bağlı olarak konuşma esnasında konudan konuya hızla ve ani biçimde geçiş yapmasıyla karakterize edilen patolojik iletişim örüntüsü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik mülakatta psikiyatristin 'Bu hafta uyku düzeniniz nasıl?' şeklindeki sorusuna hastanın şu şekilde yanıt vermesi: 'Uyku mu? Genelde gece üç gibi yatıyorum ama bakın şu penceredeki kuş ne kadar hızlı uçuyor, dışarısı da zaten çok sıcak, geçen gün klima tamircisi gelmişti biliyor musunuz, faturalar da çok geldi...'
Derin Analiz
Dikkat dağılabilir konuşma, temelinde yürütücü işlevlerin, özellikle de seçici ve sürdürülebilir dikkatin bozulduğu bilişsel ve nöropsikiyatrik bir belirtidir. Konuşmacı, zihnine gelen her türlü çevresel uyaranı (odadaki bir ses, yoldan geçen biri) veya içsel düşünce akışını filtreleyemez; bu durum, mantıksal bir hedefe yönelmiş anlatım çizgisinin anlık olarak sapmasına ve sözel içeriğin parçalanmasına yol açar. Klinik pratikte en sık mani epizodlarında ve bipolar bozukluğun taşkınlık evrelerinde gözlemlenir. Düşünce uçuşmasından (flight of ideas) en temel farkı, yön değiştirmenin daha ziyade dış veya iç uyaranlarca anlık olarak 'çelinmeye' bağlı olması, düşünce uçuşmasında ise çağrışımların kendi içindeki hızlı ve mantıksal bağlarla (kafiyeler, ses benzerlikleri) sürmesidir. Sinirbilimsel düzeyde, prefrontal korteksin çeldiricileri inhibe etme (frenleme) mekanizmalarındaki işlevsel yetersizlikle doğrudan ilişkilendirilir.
Etimoloji
Latince 'distractio' (dikkatini dağıtma, ayırma; dis- [ayrı] + trahere [çekmek]) ve Anglo-Sakson kökenli 'speech' (konuşma, sözlü ifade) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Düşünce Uçuşması (Flight of Ideas): Düşünce uçuşmasında fikirler arası geçişler ses benzerlikleri veya çağrışım yasalarıyla hızla sürerken, dikkat dağılabilir konuşmada geçişler doğrudan çevresel veya anlık içsel çeldiricilerin kurbanı olur.