Dışlama Tasarımı
Exclusion Design
Tanım
İnsan hatası olasılığını sıfıra indirmek veya pratik olarak imkansız kılmak amacıyla ergonomik tuzakların önceden tespit edilerek sistemden tamamen arındırıldığı mühendislik ve tasarım yaklaşımıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yoğun bakım ünitesinde, potansiyel olarak ölümcül olabilecek iki farklı intravenöz ilacın bağlantı uçlarının (konnektörlerinin) tamamen farklı çap ve diş yapısında tasarlanması, hemşirelerin yorgun anlarında bile yanlış ilacı yanlış sete takmasını fiziki olarak imkansız kılan klasik bir dışlama tasarımı uygulamasıdır.
Derin Analiz
Bilişsel ergonomi ve insan faktörleri mühendisliğinin kesişim kümesinde yer alan dışlama tasarımı, bilişsel yükü ve çalışma belleği üzerindeki baskıyı azaltmayı hedefler. İnsan beyninin sınırlı dikkat kapasitesi, yorgunluk, stres ve otomasyon yanlılığı (automation bias) gibi zafiyetleri göz önünde bulundurularak hata tetikleyicileri sistem mimarisinden fiziksel veya mantıksal olarak ayıklanır. Rasmussen'in beceri-, kural- ve bilgi-tabanlı hata sınıflandırmasında özellikle otomatize edilmiş beceri hatalarının ve dikkatsizlik kaynaklı kaymaların (slips/lapses) önlenmesinde proaktif bir bariyer görevi görür. Sistem tasarımında hata yapmanın fiziksel olarak imkansız hale getirilmesi (örneğin, USB portlarının tek yönlü takılmasına izin veren geometrik kısıtlar) kognitif süreçlerin üzerindeki yükü hafifletir.
Etimoloji
İngilizce 'exclusion' (dışlama, hariç tutma; Latince *excludere*: *ex-* [dışarı] + *claudere* [kapatmak]) ve 'design' (tasarım; Latince *designare*: işaretlemek, tasarlamak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Hata toleransı (fault tolerance) ile sıklıkla karıştırılır; hata toleransı sistemin hata oluşsa bile çalışmaya devam etmesini sağlarken, dışlama tasarımı hatanın oluşma ihtimalini kökten ortadan kaldırmayı amaçlar.
Keşfetmeye Devam Edin
Ergonomik Tuzaklar
Ergonomic Traps
İnsan davranışlarını, bilişsel eğilimlerini ve zihinsel süreçlerini göz ardı ederek tasarlanan sistemlerin insan hatasını tetikleme ve kaza olasılığını artırma durumu.
Mühendislik Kontrolleri
Engineering Controls
Makine, ekipman veya çalışma ortamının tasarımı değiştirilerek tehlikelerin kaynağında ortadan kaldırılması veya sınırlandırılması süreci.