Dolaylı Çağrışımlar
İndirect Associations
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir görüşme sırasında hastaya hastaneye nasıl geldiği sorulduğunda, hasta şu yanıtı verir: 'Kırmızı otobüse bindim, kırmızı elmayı severim, Newton yerçekimini elmayla buldu, demek ki yerçekimi olmasa uçabilirdik.' Bu örnekte düşünceler arasında birer adım atılarak mantıksal bir sıçrama yapılmaktadır, ancak dışarıdan bakan bir klinisyen için fikirler arası köprüler kaybolmuştur.
Derin Analiz
Dolaylı çağrışımlar, düşünce akışının formal bozuklukları altında incelenen ve bilişsel esneklik ile kavramsal süzgecin işlevini yitirdiği durumlarda ortaya çıkan bir semptomdur. Bireyin zihninde fikirler arasında bir mantık bağı bulunabilir; ancak bu bağ o kadar zayıf, kişisel ve uzak çağrışımlara dayanır ki, dışarıdaki bir gözlemci için ifade edilen cümleler kopuk ve anlamsız gelir. Nörobiyolojik düzeyde, frontostriatal devrelerdeki dopaminerjik düzensizliklerin ve prefrontal korteksteki inhibitör kontrol eksikliğinin, anlamsal ağların aşırı uyarılmasına ve filtreleme mekanizmalarının çökmesine yol açtığı düşünülmektedir. Bu durum, DSM-5 tanı kriterlerinde şizofreninin ana belirtilerinden biri olan darmadağınık düşünce ve konuşma (loosening of associations / çağrışımlarda gevşeme) tablosunun daha spesifik bir görünümünü temsil eder.
Etimoloji
Latince 'directus' (doğrudan, düz) kelimesinden türetilen 'indirectus' (dolaylı) sıfatı ile Latince 'associatio' (birlikte olma, bağlama) kökünün birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Çağrışımlarda gevşeme (loosening of associations) ile sıkça karıştırılır; çağrışımlarda gevşeme daha genel bir üst kategoridir ve düşüncelerin tamamen rastgele yönlere sapmasını kapsarken, dolaylı çağrışımlar fikirler arasında zayıf da olsa kişisel bir mantık köprüsünün kurulmaya çalışıldığı daha spesifik bir sapma biçimidir.