Mahcubiyet
Embarrassment
Tanım
Bireyin başkalarının yanında ya da onların dikkati üzerindeyken hafif bir onaylamama durumunda veya sosyal pot kırmalar sonucunda hissettiği, kendine dönük farkındalık ve huzursuzluk yaratan öz-bilinçli bir duygudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Toplantı sırasında sunum yaparken slaytların yanlışlıkla kişisel ve komik bir fotoğrafıyla açılması üzerine bireyin aniden yüzünün kızarması, kekelemesi, durumu gülümsemeyle geçiştirmeye çalışması ve odaktaki ilgiden kaçınma isteği duyması.
Derin Analiz
Mahcubiyet, evrimsel psikolojide ve sosyal psikolojide uyum sağlayıcı bir yatıştırma işlevi (appeasement display) görür. Utanç veya suçluluktan farklı olarak, ahlaki bir kuralın ağır ihlalinden ziyade, beklenmeyen sosyal rollere düşme veya öngörülemeyen ilgi odaklarında kalma anında ortaya çıkar. Nörobiyolojik düzeyde, parasempatik sistemin ani aktivasyonu, yüz bölgesindeki vazodilatasyon (kılcal damarların genleşmesiyle oluşan kızarma), kaçınmacı göz hareketleri, sinirli gülüşler veya utangaç tebessümlerle somutlaşır. Bireyin sosyal gruptan dışlanmasını engellemek adına 'kusuru kabul ettim ve kurallara bağlıyım' mesajını gruba ileten evrimsel bir öz-dügümleme mekanizmasıdır.
Etimoloji
Fransızca 'embarrasser' (engellemek, karıştırmak, çıkmaza sokmak) fiilinden türetilmiş olup, kökeni İspanyolca 'embarazar' ve nihayetinde Portekizce üzerinden 'barra' (bar, engel) kelimesine dayanır; ruhsal olarak hareket alanının kısıtlanması ve 'durumda kalakalma' halini ifade eder.
Karıştırmayın
Utanç (shame) ve suçluluk (guilt) kavramları ile sıklıkla karıştırılır. Suçluluk belirli bir eylemin ahlaki ihlaline, utanç bütünsel benliğin yetersizliğine odaklanırken; mahcubiyet, anlık, hafif sosyal potlar ve gözler önünde olma durumlarıyla sınırlıdır ve genellikle kısa sürelidir.