Duyarlılaşma
Sensitization
Tanım
Organizmanın olağan dışı güçlü veya ağrılı bir uyarıcıya maruz kalmasının ardından, genel olarak tüm uyarıcılara karşı verdiği tepkinin artmasıyla karakterize, ilişkisel olmayan bir öğrenme biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir deprem felaketi atlatan bir bireyin, sarsıntı sonrasında evdeki hafif gıcırtı seslerine, kapı çarpmalarına veya sokaktan geçen ağır vasıtaların yarattığı titreşimlere karşı irkilme, kalp çarpıntısı ve yoğun kaygı ile tepki vermesi.
Derin Analiz
Duyarlılaşma, ilişkisel olmayan öğrenme süreçlerinin temel taşlarından biridir ve alışmanın (habituation) tam tersi bir aksiyona sahiptir. Nöral düzeyde, presinaptik nöronlardan salınan nörotransmitter miktarındaki artış veya postinaptik reseptör duyarlılığındaki yukarı yönlü düzenlemelerle (up-regulation) ilişkilendirilir. Sinir sisteminin potansiyel tehlikelere karşı alarm durumunu sürekli kılmasını sağlayan evrimsel bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Kronik ağrı sendromları, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve fobilerin gelişiminde merkezi bir rol oynar. Bu süreçte sinir sisteminin eşik değeri düşer; dolayısıyla normal koşullarda nötr olan uyarıcılar dahi abartılı ya da aversif (kaçınılan) nörodavranışsal yanıtları tetikler.
Etimoloji
Latince 'sensus' (duyu, his) kökünden türetilen '-izare' ekinin fiilleşmesiyle ve Fransızca 'sensibilisation' formu üzerinden akademik literatüre girmiştir.
Karıştırmayın
Alışma (habituation) ve tolerans. Alışma, tekrarlanan zararsız uyarıcılara karşı gösterilen tepkinin azalmasıyken; duyarlılaşma tam tersine tepkinin şiddetlenmesidir. Tolerans ise farmakolojide aynı etkiyi elde etmek için giderek artan doza ihtiyaç duyulması durumudur; duyarlılaşma ise ters tolerans (reverse tolerance) olarak bilinip aynı dozun çok daha büyük etki yaratması anlamına gelir.
Keşfetmeye Devam Edin
Alışma
Alışma
Habituation
Aynı uyarıcının tekrar tekrar sunulması sonucunda, o uyarıcıya verilen fizyolojik veya davranışsal tepkinin kademeli olarak azalması veya sönümlenmesi.
İncele
Ters Tolerans
Ters Tolerans
Reverse Tolerance
Psikoaktif maddelerin tekrar eden kullanımının, vücudun duyarlılığını artırarak ilacın etkilerini zamanla şiddetlendirmesi durumu.
İncele