Eksitotoksik Lezyon
Excitotoxic Lesion
Tanım
Nöronların paroksismal aşırı aktivitesi veya uyarıcı amino asitlerin aşırı uyarımı sonucu ortaya çıkan beyin dokusu harabiyetidir.
Örnek Vaka / Uygulama
İnme (stroke) geçiren bir hastanın medial serebral arter bölgesinde oksijen ve glikoz yoksunluğundan dolayı hücreler enerji üretemez. Pompaların çalışmaması glutamatın geri alımını engeller, sinaptik aralıkta biriken glutamat çevredeki sağlıklı nöronları da aşırı uyararak nekrotik bir eksitotoksik lezyon sahası oluşturur.
Derin Analiz
Eksitotoksik lezyon mekanizması, sinaps aralığına aşırı miktarda salınan glutamat gibi uyarıcı nörotransmitterlerin postsinaptik nöronlar üzerindeki NMDA ve AMPA reseptörlerini kronik olarak bloke etmesiyle tetiklenir. Bu durum, hücre içi kalsiyum ($Ca^{2+}$) homeostazını bozar; mitokondriyal disfonksiyona, serbest radikal üretiminin artmasına ve nihayetinde apoptoz ya da nekroz yoluyla hücre ölümüne zemin hazırlar. Genellikle iskemi, hipoksi veya epileptik nöbetler (status epilepticus) sonrasında beyin parankiminde gözlenen yapısal bir hasar formudur.
Etimoloji
Latince 'excitare' (uyarmak, harekete geçirmek) ve Yunanca 'toxikon' (zehir) kelimelerinin birleşimiyle türetilmiştir. Nöronal uyarımın aşırı dozda toksik hasara yol açma potansiyelini ifade eder.
Karıştırmayın
Travmatik beyin hasarı (doğrudan mekanik darbe sonucu oluşur; eksitotoksisite ise biyokimyasal kaskatla başlar) ve idiyopatik nörodejenerasyon.