Eksitotoksisite
Excitotoxicity
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Akut bir iskemik inme (felç) vakasında, oksijen ve glukoz yoksunluğu kalkan hücrelerin enerji depolarını tüketmesine ve membran potansiyelini koruyamamasına neden olur. Bu durum, presinaptik uçlardan devasa miktarlarda glutamat salınımına ve geri alım mekanizmalarının (EAATs) tersine çalışmasına yol açarak etkilenen bölgedeki nöronların eksitotoksik mekanizmalarla hızla apoptotik sürece girmesini tetikler.
Derin Analiz
Hücre düzeyinde eksitotoksisite, sinaptik aralıkta aşırı miktarda biriken glutamatın postsinaptik membrandaki NMDA ve AMPA reseptörlerini kronik olarak aktive etmesiyle başlar. Bu aşırı aktivasyon, hücre içi kalsiyum ($Ca^{2+}$) homeostazını bozarak mitokondriyal disfonksiyona, serbest radikal üretiminin artmasına ve kalsiyuma bağımlı enzimlerin (protein kinazlar, fosfolipazlar, proteazlar ve endonükleazlar) tetiklenmesine yol açar. Sonuç olarak hücre iskeleti yıkıma uğrar ve apoptotik veya nekrotik süreçler devreye girer. İnme, travmatik beyin hasarı ve Alzheimer ile ALS gibi nörodejeneratif süreçlerin patofizyolojisinde kritik bir rol oynar.
Etimoloji
Latince 'excitare' (uyarmak, harekete geçirmek) ve Yunanca 'toxikon' (zehir) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel nöronal nekroz ile sıklıkla karıştırılır; ancak eksitotoksisite, ölümün doğrudan kimyasal aşırı uyarımla (reseptör aracılı kalsiyum akını) başladığı spesifik bir mekanizmadır.
Keşfetmeye Devam Edin
Glutamat
Glutamat
Glutamate
Merkezi sinir sistemindeki en baskın uyarıcı nörotransmitter olup, sinaptik plastisite, öğrenme ve bellek süreçlerinde temel bir rol oynar.
İncele
NMDA Reseptörü
NMDA Reseptörü
NMDA Receptor
Glutamat ve NMDA'ya bağlanarak hem ligand bağımlı hem de voltaj duyarlı iyon kanalları yoluyla sinaptik plastisite ve bilgi işlemeyi regüle eden iyonotropik bir glutamat reseptörüdür.
İncele
İskemi
İskemi
İschemia
Bir organ veya dokudaki kanlanmanın, damarsal darlık veya tıkanıklıklar nedeniyle hücresel gereksinimleri karşılayamayacak düzeyde azalması veya kesilmesi.
İncele