Engelleleyici Anksiyete
Debilitative Anxiety
Tanım
Bireyin performansını olumsuz yönde etkilediğini, kapasitesini düşürdüğünü ve hedeflerine ulaşmasını engellediğini algıladığı yıkıcı kaygı düzeyi.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir serbest atış öncesi basketbolcunun ellerinin titremesi, zihnini 'kaçıracağım' düşüncesiyle doldurması ve bu bedensel uyarılmayı başarısızlık sinyali olarak algılayıp topu potaya atamaması.
Derin Analiz
Spor psikolojisi ve performans kaygısı literatüründe, anksiyetenin iki boyutlu modelinin (kolaylaştırıcı vs. engelleleyici) negatif ayağını oluşturur. Bireyin yaşadığı fizyolojik uyarılmayı (yüksek kalp hızı, kas gerginliği) bir tehdit olarak yorumlaması (bilişsel değerlendirme kuramı) ve bu durumun kontrol edilemezlik hissi yaratmasıyla tetiklenir. Çalışma belleği kapasitesini aşırı meşgul ederek görev odaklı dikkati bozar ve performansta 'bölge dışı' (out of the zone) kalmaya, yani akış durumunun (flow) kesintiye uğramasına yol açar.
Etimoloji
Latince 'de-' (aşağı, uzaklaştırma, olumsuzluk) + 'habilis' (uygun, yetenekli) kökünden türetilen 'debilitate' (zayıflatmak, güçten düşürmek) fiili ile Yunanca 'ankhō' (boğmak, daraltmak) kökünden gelen 'anxiety' kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Kolaylaştırıcı anksiyete (facilitative anxiety - performans için gerekli enerjiyi ve odaklanmayı sağlayan adaptif kaygı düzeyi) ile karıştırılır; aralarındaki temel fark kaygının miktarı değil, birey tarafından nasıl algılandığıdır.