Environmental Load Theory

Tanım

İnsanların merkezi sinir sisteminin işleme kapasitesiyle sınırlı olan, çevresel uyarıcılara karşı gösterdiği seçici dikkat ve filtreleme mekanizmalarını inceleyen kuram.

Örnek Vaka / Uygulama

Yoğun ve kalabalık bir metro istasyonunda yürüyen bir bireyin, aynı anda hem çok yüksek sesli anonsları, hem etraftaki yüzlerce insan hareketini, hem de kendi telefonundaki mesajı işlemeye çalışması çevresel yükü maksimuma çıkarır. Bu noktada merkezi sinir sistemi, arka plandaki görsel kalabalığı ve sesleri bilinç dışı bir şekilde filtreleyerek sadece bilet turnikesine ve telefona odaklanmayı sağlar.

Derin Analiz

Bilişsel psikoloji ve nöropsikoloji bağlamında bu kuram, merkezi sinir sisteminin anlık bilgi işleme kapasitesinin (kanal kapasitesinin) sonlu olduğunu varsayar. Çevreden gelen duyusal girdilerin toplam yoğunluğu (environmental load) bireyin bilişsel eşiğini aştığında, sistem homeostazı korumak ve aşırı yüklenmeyi (overload) önlemek adına otomatik olarak bir eleme filtresi devreye sokar. Bu durum, bazı uyarıcıların tamamen göz ardı edilmesine ya da işleme alınmamasına neden olur. Erken ve geç seçici dikkat modellerinin bir uzantısı olarak, bireyin içinde bulunduğu ortamın karmaşıklığı ile dikkatsel kaynakların dağılımı arasındaki dinamik dengeyi nöral düzeyde açıklar.

Etimoloji

İngilizce 'environmental' (çevreye ilişkin, Fransızca 'environ' [etraf, çevre] kökünden) ve 'load' (yük, Eski İngilizce 'hlād') kelimelerinin birleşimiyle türetilmiş, bilişsel ergonomi ve çevresel psikoloji terminolojisinde kapasite sınırlarını betimleyen bir kavramdır.

Karıştırmayın

Bilişsel aşırı yüklenme (cognitive overload) ve duyusal aşırı yüklenme (sensory overload) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır. Çevresel yük kuramı, bilginin doğasından (bilişsel) veya sadece duyusal yoğunluktan ziyade, dış çevrenin genel uyarıcı karmaşıklığı ile merkezi işlem kapasitesinin etkileşimine odaklanır.