Esnek Düzeltme Modeli
Flexible Correction Model
Tanım
Bireylerin, bağlamsal faktörlerin yargılarını nasıl etkilediğine dair saf teorilerini (naive theories) kullanarak, motivasyon ve yetenekleri doğrultusunda yanlılıkları ayarlama sürecini açıklayan teori.
Örnek Vaka / Uygulama
İşe alım uzmanı bir yöneticinin, adayın girdiği odadaki aşırı sıcak ve bunaltıcı hava nedeniyle aday hakkında olumsuz bir ilk izlenim edindiğini fark etmesi ve 'Hava sıcaklığı kararımı olumsuz etkiliyor olmalı' diyerek adayın puanını bilinçli olarak yukarı yönlü revize etmesi esnek düzeltme modelinin tipik bir uygulamasıdır.
Derin Analiz
Esnek Düzeltme Modeli (FCM), sosyal biliş ve tutum değişiminde kişilerin kendi yargı süreçlerindeki olası hataları ya da yanlılıkları nasıl telafi ettiğini inceler. Birey, bir hedef uyarıcıyı değerlendirirken dışsal bağlamın (örneğin havanın, kaynağın güvenilirliğinin veya öncül bilgilerin) kararlarını nasıl kirlettiğine dair bir teorik varsayıma sahiptir. Eğer kişi yanlılığın farkındaysa ve bunu düzeltmek için hem zihinsel kapasiteye (yetenek) hem de içsel dürtüye (motivasyon) sahipse, zihinsel bir ayarlama yapar. Bu ayarlama mekanizması, bağlamın yönü ve büyüklüğüne dair algıya bağlı olarak iki farklı sonuca yol açabilir: Asimilasyon (benzeşme) veya kontrast (zıtlaşma) etkileri. Model, düzeltme çabasının her zaman yanlılığı ortadan kaldırmadığını, aksine bazen aşırı düzeltme (overcorrection) nedeniyle tam tersi yönde hatalı yargılara da sebep olabileceğini gösterir.
Etimoloji
Latince 'flexibilis' (bükülebilir, esnek) ve 'correctio' (düzeltme, doğru hale getirme) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; Duane T. Wegener ve Richard E. Petty tarafından sosyal psikoloji literatürüne kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Dahil etme/hariç tutma modeli (inclusion/exclusion model) ve set/reset modeli ile karıştırılır; bu modeller daha çok kategorizasyon ve zihinsel temsillerin kapsamına odaklanırken, FCM doğrudan düzeltme motivasyonuna ve yön algısına odaklanır.