Aşırı Düzeltme
Hypercorrection / Overcorrection
Tanım
🔹 1. (hypercorrection):
Bireyin, daha biçimsel veya doğru olduğunu yanlışlıkla varsaydığı kuralı aşırı genelleyerek hatalı bir dilbilgisel form veya telaffuz üretmesi.
🔹 2. (overcorrection):
Uygunsuz davranış sergileyen bir bireyin, bu davranışın yıkıcı etkilerini telafi etmek ve yenisini öğrenmek amacıyla, söz konusu davranışı doğru ve abartılı bir biçimde tekrar etmesini zorunlu kılan davranışçı terapi tekniği.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (hypercorrection): Bir bireyin, normalde 'Bunu kim yaptı?' sorusuna gramersel olarak doğru olan 'Kim' zamiri yerine, daha entelektüel veya kibar duyulduğunu zannederek 'Kimi sorumluysa...' şeklinde yanlış bir yönelme durumu kullanması aşırı düzeltmeye klinik ve linguistik bir örnektir. 🔹 2. (overcorrection): Öfke nöbeti sırasında sınıftaki çalışma masasını tekmeleyerek deviren ve eşyaları dağıtan on yaşındaki bir çocukla çalışırken, terapist veya eğitmen çocuğa sadece masayı kaldırmasını söylemekle yetinmez. Aşırı düzeltme protokolü gereği çocuk, dağıttığı tüm materyalleri kusursuz bir şekilde toplar (restitüsyon), ardından sınıfın içine zarar vermeden düzgünce girip çıkma eylemini ve masayı sakinlikle silme hareketini arka arkaya beş kez abartılı ve kusursuz bir formda tekrarlar (olumlu pratik).
Derin Analiz
🔹 1. (hypercorrection):
Psikolinguistik ve sosyolinguistikte aşırı düzeltme, bireylerin dilsel prestij kazanma, sosyal statü sergileme veya standart dışı formlar kullanmaktan kaçınma yönündeki psikolojik motivasyonlarıyla doğrudan ilişkilidir. Çocuklukta öğrenilmiş yarım yamalak dilbilgisi kuralları ya da yanlış analojiler, bu mekanizmanın temelini oluşturur. Konuşmacı veya yazar, kullandığı yapının aslında hatalı olduğunun farkında olmadan, aşırı kuralcılık (hyper-compliance) nedeniyle dilin doğal akışını bozar ve aşırı düzeltilmiş ama gramersel olarak yanlış formlar ortaya çıkarır.
🔹 2. (overcorrection):
Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) ve davranışçı klinik psikoloji çerçevesinde geliştirilen aşırı düzeltme, cezalandırma veya sönmeyle karıştırılmaması gereken aktif bir edimsel koşullama müdahalesidir. İki temel alt bileşeni bulunur: restitüsyon (restitution - bireyin yarattığı çevresel bozukluğu eskisinden daha iyi bir duruma getirmesi) ve olumlu pratik (positive practice - doğru davranışın tekrar tekrar ve abartılı formda icra edilmesi). Nörobiyolojik düzlemde, bu süreç ön singulat korteks ve bazal ganglion devrelerinin hata tespiti ve motor programlama işlevlerini yeniden yapılandırarak sinaptik plastisite yoluyla yeni ve adaptif nöral yolların kodlanmasını sağlar. Birey, uygunsuz eylemin bedelini fiziksel ve bilişsel çaba ile ödeyerek hem ceza maliyetini deneyimler hem de alternatif adaptif davranışı kas ve bellek havuzuna kazandırır.
Etimoloji
🔹 1. (hypercorrection):
Yunanca 'hyper-' [aşırı, üstte] + Latince 'correctio' [düzeltme, tashih etme] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (overcorrection):
İngilizce 'over-' (aşırı, üst düzey) öneki ile 'correction' (düzeltme, tashih; Latince *correctio*, *corrigere* [düzeltmek, doğru hale getirmek] fiilinden türetilmiştir) kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
🔹 1. (hypercorrection):
Dilbilgisi hatası (gramer hatası doğrudan kural bilmemezlikten kaynaklanırken, aşırı düzeltme kuralların yanlış yorumlanması ve aşırı uygulanmasından doğar).
🔹 2. (overcorrection):
Geleneksel Ceza (punishment) ve Sönme (extinction). Ceza sadece davranışı baskılarken, aşırı düzeltme doğrudan doğru alternatif davranışın aktif provasını zorunlu kılar; sönme ise pekiştirecin kesilmesine dayanır ancak aktif bir motor/bilişsel katılım içermez.
Keşfetmeye Devam Edin
Yanlış Analoji
Yanlış Analoji
False Analogy
İki nesne veya olgunun yalnızca tek bir ortak özelliğine dayanarak, diğer tüm yönleriyle de aynı oldukları yönünde kurulan geçersiz tümevarımsal çıkarımdır.
İncele
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Uygulamalı Davranış Analizi
Uygulamalı Davranış Analizi
Applied Behavior Analysis (ABA)
B. F. Skinner'ın edimsel koşullama ilkelerinin, pratik ve toplumsal açıdan anlamlı insan davranışlarını değiştirmek amacıyla kontrollü ortamlara uyarlanması.
İncele