Eylem Yanılsaması
İllusion Of Agency
Tanım
Aslında kişinin kendi kontrolünde olmayan bir olayı veya çıktıyı kontrol ettiği yönündeki bilişsel yanılgı.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırma laboratuvarındaki bir deneyde, katılımcılara durdurmaları söylenen bir video oyununda aslında bilgisayar tarafından rastgele yönetilen karakterin hareketlerini kendilerinin kontrol ettiği söylenir. Tuşa bastıkları anda ekranda istedikleri eylem gerçekleştiği için, katılımcılar oyunun gidişatını tamamen kendi iradeleriyle yönlendirdiklerine dair güçlü bir eylem yanılsaması yaşarlar.
Derin Analiz
Daniel M. Wegner'in irade ve bilinçli fail olma (agency) üzerine yaptığı öncü çalışmalar temelinde şekillenen bu kavram, insan zihninin nedensellik atfetme eğilimindeki sistematik bir hatayı açıklar. Bilişsel ve nöropsikolojik düzeyde, motor niyet ile dışsal geri bildirim arasındaki zamansal ve mekansal eşleşmenin yanlış yorumlanmasından kaynaklanır. Beyin, bir eylemin sonucunu öngördüğünde (efference copy), sonuç eylemle örtüştüğü an fail olma hissini otomatik olarak üretir. Ancak bu his, dışsal olaylar üzerinde gerçek bir fiziksel kontrol olmasa bile, aradaki rastlantısal ardışıklık nedeniyle 'ben yaptım' algısına dönüşebilir. Kontrol odağının (locus of control) dışsal etkenler altında nasıl manipüle edilebileceğini gösteren temel bir bilişsel önyargıdır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Kontrol Yanılsaması (Illusion of control) genellikle şans oyunları ve piyango gibi durumlarda dışsal sonuçları etkileyebileceğine inanma eğilimiyle karıştırılır; eylem yanılsaması ise doğrudan kendi bedeninin ve zihninin bir çıktısı olmayan motor veya bilişsel olayların faili olma hissine odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Kapasite Modeli
Kapasite Modeli
Capacity Model
Dikkat süreçlerini sınırlı işleme gücüne ve sonlu kaynaklara sahip merkezi bir havuz olarak ele alan bilişsel çerçevedir.
İncele
Kodifikasyon
Kodifikasyon
Codification
Verilerin, bilgilerin veya maddelerin organize bir biçimde sistematik olarak düzenlenmesi ve belirli kategorilere sınıflandırılması süreci.
İncele
Orbison Yanılsaması
Orbison Yanılsaması
Orbison İllusion
Düz kenarlı şekillerin veya dairelerin, ardışık çizgilerden oluşan bir arka plan deseni nedeniyle bozulmuş görünmesine neden olan geometrik bir optik yanılsamadır.
İncele
Aralıklı Uygulama Etkisi
Aralıklı Uygulama Etkisi
Distributed-practice Effect
Öğrenme veya çalışma oturumlarının aralarına zaman aralıkları konularak bölüştürülmesinin, bilgiyi tek seferde yoğun olarak ezberlemeye kıyasla uzun süreli bellekte kalıcılığı ve geri çağrılmayı belirgin şekilde artırdığını gösteren bilişsel olgu.
İncele