FIRO Teorisi
FIRO Theory
Tanım
Bireylerin gruplar içinde ve ikili ilişkilerde sergiledikleri davranışları belirleyen temel sosyal gereksinimleri inceleyen yapısal bir kişilik ve etkileşim modelidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek kontrol ihtiyacına sahip bir yöneticinin, ekip üyelerine görev dağılımı yaparken aşırı mikro-yönetim (micromanagement) sergilemesi ve bu durumun alt kademelerdeki katılım ve özerklik motivasyonunu düşürmesi.
Derin Analiz
William Schutz tarafından geliştirilen bu teori, insan motivasyonunun üç temel boyutta şekillendiğini öne sürer: Katılım (inclusion), kontrol (control) ve sevecenlik (affection). Her boyut, hem başkalarına yönelik eylemleri (ekspresif) hem de başkalarından beklenen tutumları (wanted) içeren çift yönlü bir dinamik barındırır. Psikodinamik ve sosyal psikolojik perspektifleri birleştiren bu model, özellikle grup dinamiklerinde ve liderlik formasyonlarında bireylerin uyum kapasitelerini yordamakta kullanılır.
Etimoloji
İngilizce 'Fundamental Interpersonal Relations Orientation' (Temel Kişilerarası İlişkiler Yönelimi) ifadesinin akroniminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bağlanma Teorisi (attachment theory) ile karıştırılabilir; ancak bağlanma daha çok erken dönem birincil figürlerle kurulan duygusal güvenliğe odaklanırken, FIRO teorisi yetişkinlikteki işlevsel sosyal gereksinimlere ve grup içi rollerine odaklanır.