Gecikmeli Pekiştirme
Delayed Reinforcement
Tanım
Bir davranış ile bu davranışı izleyen pekiştirecin sunumu arasında zaman aralığının bulunduğu koşullandırma sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir doktora öğrencisinin, aylarca süren yoğun bir araştırma makalesi yazma sürecinin ardından, çalışmasının prestijli bir dergide kabul edilmesi ve altı ay sonra telif/akademik unvan alması gecikmeli pekiştirmeye örnektir. Burada makale yazma davranışı ile akademik ödül arasında uzun bir zaman farkı vardır.
Derin Analiz
Edimsel koşullandırma süreçlerinde, pekiştirecin davranışla eş zamanlı ya da milisaniyeler içinde gelmesi en yüksek etkiyi yaratırken, gecikmeli pekiştirmede bu temporal (zamansal) kontigüite zayıflar. Gecikme süreci sinyalli (signaled) veya sinyalsiz (unsignaled) olarak gerçekleşebilir. Sinyalli gecikmede, davranışın hemen ardından bir uyarıcı değişikliği meydana gelir ve asıl pekiştireç sunulana dek bu uyarıcı varlığını korur; bu ara uyarıcı bir tür 'köprü' işlevi görür. Sinyalsiz gecikmede ise davranış ile pekiştirici arasında herhangi bir uyarıcı işareti bulunmaz. Bu durum, özellikle bilişsel olarak karmaşık organizmalarda ödülün değerinin (discounting) zamanla azalması fenomenini ve ikincil pekiştirgeçlerin önemini açıklamada kritik bir parametredir.
Etimoloji
İngilizce 'delay' (geciktirmek, ertelemek; Eski Fransızca 'delier') ve 'reinforcement' (pekiştirme, güçlendirme; Latince 're-' [tekrar] + 'fortis' [güçlü]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Anında pekiştirme (immediate reinforcement) ile karıştırılır; anında pekiştirmede zaman aralığı yoktur ve davranış hemen ödüllendirilir. Ayrıca klasik koşullandırmadaki 'gecikmeli koşullandırma' (delayed conditioning) ile isim benzerliği taşır ancak edimsel süreçleri ifade eder.