Gecikmiş Taklit
Deferred İmitation
Tanım
Bir davranışın ya da modelin gözlemlenmesinden dakikalar, saatler veya günler sonra, ortada herhangi bir model yokken kopya edilmesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
14 aylık bir bebek, akşamüstü annesinin mutfakta plastik bir kaşıkla tencereye vurarak ritim yaptığını dikkatle izler. Aradan 24 saat geçtikten sonra, evde kimse mutfakta yokken ve ortada herhangi bir tencere/kaşık modeli bulunmazken, oyuncak kutusundan aldığı iki blokla aynı vuruş hareketlerini ardışık olarak tekrarlar.
Derin Analiz
Gelişimsel psikoloji ve bilişsel bilimler literatüründe gecikmiş taklit, bireyin zihinsel temsil (mental representation) kapasitesinin ve kalıcı hafıza sistemlerinin geliştiğinin en kritik habercilerinden biridir. Jean Piaget'nin duyusal-devresel (sensorimotor) dönemin son aşamalarına atfettiği bu beceri, bebeğin veya çocuğun anlık duyusal girdilere bağımlı kalmadan, dış dünya nesnelerini ve eylemlerini zihninde kodlayıp depolayabildiğini gösterir. Nörobiyolojik açıdan, prefrontal korteks ve hipokampal devrelerin olgunlaşma süreçleriyle doğrudan ilişkilidir; çünkü bu süreç, epizodik belleğin ve çalışma belleğinin eş zamanlı çalışmasını, motor planlamayı ve gözlemlenen görsel verinin zamansal olarak ertelenmiş bir motor çıktıya dönüştürülmesini zorunlu kılar.
Etimoloji
Latince 'differre' (ertelemek, geciktirmek) fiili ile imitatio (taklit etme, öykünme) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Anlık (Eşzamanlı) Taklit: Model ile aynı anda veya hemen sonrasında gerçekleşen taklittir; zihinsel temsil gerektirmez, doğrudan ayna nöron sisteminin anlık motor reaksiyonudur. Gecikmiş taklit ise hafıza izinin (memory trace) depolanmasını ve sonradan geri çağrılmasını şart koşar.