Geçişsizlik
İntransitivity
Tanım
Elementler arasındaki bir ilişkinin, bir sonraki aşamaya mantıksal olarak aktarılamaması durumu; geçişlilik kuralının ihlal edilmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir tüketiciye hangi akıllı telefonu tercih edeceği sorulduğunda, A modelini B modeline, B modelini de C modeline tercih ettiğini belirtir. Ancak bu tüketiciye A ve C modelleri aynı anda sunulduğunda, rasyonel beklentinin aksine C modelini A modeline tercih etmesi geçişsizlik durumuna somut bir örnektir.
Derin Analiz
Matematiksel mantık ve karar teorisinde geçişlilik (transitivity), 'a, b'ye üstünse ve b, c'ye üstünse, a'nın da c'ye üstün olması gerektiği' kuralına dayanır. Ancak insan davranışı, kişisel tercihler ve öznel değerlendirmeler söz konusu olduğunda bu rasyonel aksiyom sıklıkla bozulur. Örneğin Condorcet paradoksu veya Rock-Paper-Scissors (Taş-Kâğıt-Makas) dinamiklerinde görüldüğü üzere, bireyler mavi rengi kırmızıya, kırmızıyı yeşile tercih ederken, doğrudan karşılaştırmada yeşili maviye tercih edebilirler. Bu durum bilişsel psikolojide ve davranışsal ekonomide rasyonelliğin sınırlılıklarını ve sezgisel karar verme mekanizmalarının doğrusal olmayan doğasını ortaya koyar.
Etimoloji
Latince 'in-' (olumsuzluk ekli, değil) + 'transire' (ötesine geçmek, geçirmek) fiil kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Geçişlilik (Transitivity) ile karıştırılır; geçişlilik ilişkilerin zincirleme aktarımını savunurken, geçişsizlik bu zincirin kırıldığını ve mantıksal tutarsızlık gibi görünse de öznel tercihlerde var olduğunu ifade eder.