Gelişimsel Yetersizlik
Developmental Disability
Tanım
Yetişkinlik dönemi öncesinde ortaya çıkan, bilişsel veya fiziksel bozukluklara bağlı olarak yaşam boyu süren ve işlevsel sınırlamalara yol açan kronik durumlar bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
8 yaşındaki bir çocuk, akademik becerilerde akranlarının belirgin şekilde gerisinde kalmakta, günlük öz-bakım aktivitelerini (giyinme, yemek yeme) bağımsız olarak yerine getirememekte ve sosyal ipuçlarını anlamakta zorlanmaktadır. Yapılan klinik değerlendirmelerde, bu tablonun erken çocukluk döneminden itibaren var olduğu ve zihinsel işlevler ile adaptif davranış alanlarında kalıcı sınırlamalara neden olduğu saptanmıştır.
Derin Analiz
Gelişimsel yetersizlikler, merkezi sinir sisteminin maturasyon sürecindeki aksamalardan ya da genetik ve çevresel faktörlerin kesişim kümesinden kaynaklanan heterojen bir bozukluklar spektrumudur. Nörogelişimsel süreçlerin henüz tamamlanmadığı erken çocukluk evresinde (genellikle 18 yaş öncesi) baş gösterir. Dil edinimi, motor beceriler, sosyal adaptasyon ve bağımsız yaşam yetkinliklerinde kalıcı kısıtlılıklar yaratır. Klinik değerlendirmede, bireyin kronolojik yaşı ile sergilediği adaptif işlevsellik düzeyi arasındaki makasın genişliği temel alınır. DSM-5 kapsamında nörogelişimsel bozukluklar çatısı altında ele alınan zihinsel yetersizlikler, otizm spektrum bozukluğu ve özgül öğrenme güçlüğü gibi alt tanıları kapsadığı gibi, serebral palsi ve epilepsi gibi somatik kökenli motor ve nörolojik tabloları da içerir.
Etimoloji
İngilizce 'develop' (Fransızca 'développer' - açmak, sarmalını çözmek) kökünden türetilen 'developmental' sıfatı ile Latince 'dis-' (olumsuzluk/yoksunluk) ve 'habilis' (yetenekli/uygun) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'disability' sözcüklerinin birleşimidir.
Karıştırmayın
Edinilmiş yetersizlikler (travmatik beyin hasarı veya inme gibi ilerleyen yaşlarda meydana gelen durumlar) ile sıklıkla karıştırılır; gelişimsel yetersizliklerin ayırt edici özelliği başlangıç yaşının ergenlik/yetişkinlik öncesi döneme denk gelmesidir.