Görüşmeci Kalıpyargısı (İnterviewer Stereotype) | Psikoloji Sözlüğüm

Tanım

Personel psikolojisinde, mülakatçının zihninde kurguladığı 'ideal' aday şablonunun, gerçek başvuru sahiplerinin değerlendirilmesinde mutlak kıstas olarak kullanılması durumu.

Örnek Vaka / Uygulama

Yazılım mühendisliği pozisyonu için mülakat yapan bir yöneticinin zihninde 'içe dönük, dağınık saçlı ve sadece kod yazan dahi' bir ideal aday kalıbı vardır. Sosyal becerileri yüksek, dışa dönük ve şık giyimli bir başka aday teknik olarak kusursuz bir mülakat geçirse bile, yöneticinin bu kalıpyargısına uymadığı için 'yazılımcı profiline yabancı' olduğu gerekçesiyle reddedilmesi.

Derin Analiz

Endüstri ve örgüt psikolojisi ile personel seçimi süreçlerinde karşılaşılan bu bilişsel eğilim, seçici algı ve halo etkisi (hale etkisi) mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Görüşmeci, bilinçdışı veya yarı bilinçli bir biçimde belirli demografik, davranışsal ya da fiziki özellikleri 'mükemmel çalışan' profiliyle özdeşleştirir. Bu durum, mülakatın ilk birkaç dakikasında (ilk izlenim hatası) şekillenen kalıpyargıyla uyuşmayan adayların, gerçek liyakat ve niteliklerinden bağımsız olarak dezavantajlı duruma düşmesine yol açar. Ölçme ve değerlendirmede geçerlik ve güvenirlik katsayılarını düşüren sistematik bir hata kaynağıdır.

Etimoloji

İngilizce 'interviewer' (görüşmeci, mülakat yapan; Fransızca 'entrevoir' [göz ucuyla görmek, karşılıklı bakışmak] kökünden türetilmiştir) ve 'stereotype' (kalıpyargı; Yunanca 'stereos' [katı, sert, katışık] + 'typos' [iz, mühür, baskı] kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur).

Karıştırmayın

Halo Etkisi (Halo effect) ile karıştırılır; halo etkisinde adayın tek bir olumlu özelliği genelin olumlu algılanmasına yol açarken, görüşmeci kalıpyargısında önceden belirlenmiş zihinsel bir şablona uyum derecesi kıstas alınır.